KARS VE ÇEVRESİNDE KARAZ YERLEŞMELERİ

Özet

Son Kalkolitik Çağ ile olgunlaşmaya başlayan ve tüm İlk Tunç Çağı boyunca varlığını devam ettiren Karaz Kültürü, Eski Yakındoğu'nun en uzun ömürlü kültürü görünümündedir. Karaz Kültürü, Transkafkasya, Doğu Anadolu, Nahçıvan, Kuzeybatı İran, Suriye-Filistin ve Levant topraklarına kadar yayılmıştır. Ancak kültürün çekirdek alanının Kura ile Aras nehirlerinin arası olduğu düşünülmektedir. Siyah açkılı metalimsi parlak keramik sanatı, kültür için belirleyici olup kırmızı astarlı ve kırmızımsı kahverengi ve siyah açkılı çift renkle keramik örnekleri de bulunmaktadır. Ağırlıklı olarak tarımcı olan kültür mensuplarının Tunç Çağı metalürjisi göz önüne alındığında ovalık alanlara yakın yerleşme tipolojisini benimsemiş olmaları dönemin siyasi konjünktürünün uygun olduğunu göstermektedir. Taş temelli, kerpiç duvarlı yapılar ile şekillenen mimari tarz, yuvarlak ve dörtgen planlara sahiptir. Son üç yıldan beridir yaptığımız sistematik araştırmalarla kültürün çekirdek topraklarında bulunan Kars ve yakın çevresinde Karaz Kültürü'nün yayılım alanı, yerleşim stratejisi/tipolojisi hakkında yeni bulgulara ulaşılmıştır. Bununla birlikte tespit edilen yayılım alanına paralel olarak kültürün merkezi olabilecek merkezlerin incelenmesi çalışmanın ana temasını oluşturmaktadır. Çalışmada ayrıca, tespit edilen merkezlerin, GPS koordinatlarıyla haritalandırılması yapılmış, sınırları çizilmiş coğrafi alan içerisindeki konumları, su ağı şebekeleri ve eski yollar ile bağlantılarının da analizi yapılmıştır.

Abstract

Kura-Aras culture starting to grow in late Chalcolithic Age and proceeding to exist in early Bronze Age is the most long-lasting culture. Kura-Aras culture spread to Transcaucasia, North Anatolia, Nakhcevan, Northwest Iran, Syria-Palestine and Levant lands. However, it is supposed that core area of the culture was between Kura and Aras rivers. Black-polished stoneware art is a determinant and there are red-lined, reddish brown and black-lined bicoloured samples of stoneware. Taken the metallurgy technology of members of the culture into consideration, that they adopt typology of settling on near lowlands seems looks appropriate the political conjuncture of the period. The architectural style shaped by Stone-based and mud-walled methods has round and square designs. By the studies we have been carrying out for the last three years in and around Kars which is spread sphere of the culture, new findings about the spread sphere of KuraAras culture and settling typology have been gained. In addition to spread sphere, investigating the places highly probable to be centre of the culture is main theme of the study. Moreover, in the study, the centres are analysed in the location mapped by GPS and coordinated in bordered geographical area, water networks and connection points with old roads.