TÜRK HAVA YOLLARI "İDARE"NİN NERESİNDE? Örgüt ve Statü Üzerinden Bir Değerlendirme

WHAT IS THE STATUS OF TURKISH AIRLINES AMONG THE "GOVERNMENT BODIES"? An Analysis Based on Organization and Status

Özet

Örgütler, toplumdaki fonksiyonel farklılaşmaya göre amaç birliğine giden yapılardır. Modern kapitalist devletin süreğen evrimi, toplumsal örgütlenmeyi şekillendirmektedir. Devlet idaresini somutlaştıran devlet ve kamu örgütleri bu bağlamda dönüşmektedir. 1980'lerde devletin işlevleri daralmış, kamu örgütleri işletmeci bir akılla reforma tabi tutulmuştur. Devletin kamu hizmetinin örgütlenmesinde sözleşme, özelleştirme gibi tercih edebileceği çeşitli yöntemler popüler hale gelmiştir. Yaşanan dönüşüm ile beraber kamu örgütlerinin yönetim süreci farklılaşmaktadır. Karar mekanizmaları, personel sistemleri, mali yapıları, tabi oldukları hukuk düzeni değişebilmektedir. Yönetim sürecinde yaşanan değişim, örgütlerin statülerini-konumlandıkları alanı (özel-kamu), hukuki kişiliklerini ve örgütlerin idare ile olan bağını tartışmaya açmaktadır. Tipik bir kamu örgütü olarak 1933 yılında kurulan Türk Hava Yolları(THY) örgütünün mevcut durumu, statü ve kişilik tartışmasının bir örneğidir. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) ve Danıştay, Türk Hava Yolları (THY) örgütünün; özelleştirme işlemleri neticesinde bir özel hukuk tüzel kişisine dönüştüğünü iddia etmektedir. Bu çalışmada THY örgütü, idare ile olan bağı-ilişkisi, statüsü ve kişiliği açısından değerlendirilecek ve örgütler dünyasında statülenmeye-konumlandırılmaya çalışılacaktır. Değerlendirme iki eksen üzerinden yapılacaktır. Birinci eksende, örgütün kişiliğine-statüsüne dair yüksek mahkeme kararı ve mülkiyet ilişkisi incelenecek, ikinci eksende ise örgütün geçmişte ve günümüzde idare ile olan bağı-ilişkisi ortaya konmaya çalışılacaktır.

Abstract

Organizations are the structures that have collective goals according to functional differentiation in society. The continuous evolution of the modern capitalist state is shaping social organization. Government agencies and public bodies which embody the state administration have transformed within this context. In the 1980s the functions of the state narrowed and the public organizations were subjected to reform with the private sector mind. About organising the public service, various methods such as contract and privatization have became popular among governments. With this transformation, the process of administration of public organizations have became different. Decision mechanisms, personnel systems, financial structures and the legal order (private or public law) that they are subjected to can change. The alteration in the process of administration opens the status of the organizations- the place that the organizations have been positioned (private- public), their legal entity and their connection with the government up for discussion. The current status of Turkish Airlines (THY) which has established as a typical public organization in 1933 is a sample of the debate of status and entity. The Privatization Agency of Prime Ministry and the Council of State claim that after the privatization proceedings Turkish Airlines has transformed into a private legal entity. In this study, Turkish Airlines organization will be evaluated in terms of it's connection- relationship with the government, it's status and legal personality and it is going to be tried to be statuted-positioned in the world of organizations. Evaluation will be made on two axes. On the first axis the relationship between a high court judgement about the legal entity- status of the organization and ownership will be examined, on the second axis the connection-relationship of the organization with the government in the past and present will be attempt to establish.