İKTİSADİ YÖNÜYLE OSMANLI VAKIFLARINDA SU KAYNAKLARININ YÖNETİMİ 18.VE 19. YÜZYILLARDA URFA VAKIFLARI ÖRNEĞİ

THE MANAGEMENT OF WATER RESOURCES IN OTTOMAN WAQFS FROM THE ASPECT OF ECONOMIC THE EXAMPLE OF URFA WAQFS IN THE 18th AND 19th CENTURY

Özet

Urfa 18. yüzyılda iskân politikaları ve İran seferlerinin lojistik merkezlerinden biri olmasından dolayı, idari ve mali alanda yeniden yapılanma politikalarının odağında yer almıştır. İdari-mali yapılanma sürecinde şehrin imarı da önemsenmiştir. Urfa’da bu bağlamda on sekizinci yüzyıl ilk yarısında görev yapmış olan Yusuf Paşa ve Rızvan Ahmed Paşa kendi adlarıyla kurmuş oldukları vakıflar üzerinden şehrin imarına yönelik faaliyetlerde bulunmuşlardır. Bu vakıfların imar faaliyetlerinde gerek doğrudan kullanım gerekse de iktisadi faaliyetlere yönelik su kaynaklarına yapılan yatırımlar belirleyici olmuştur. Urfa’da gerçekleştirilmiş olan su yatırımlarının zaman içinde süreklilik arz edip etmemesi şehrin iktisadi gelişimini belirleyebilmek bakımından önem arz eden bir konudur. Tanzimat reformlarına Urfa’da 1850’de geçilmesi sonrasında kurulmuş olan Evkaf Müdürlüğü faaliyet alanı içinde vakıfların toplu olarak muhasebe kayıtlarını tutmuştur. Bu durum 18.yüzyıl ilk yarısından bir asır sonrasına kadar geçen süreçte, Urfa’da imar ve su yatırımlarına bağlı olarak iktisadi dinamizm veya durağanlık boyutunu belirleyebilme imkânı sağlamaktadır.

Abstract

The Ottoman Empire was the scene of the restructuring of the state in the 18th century traditional administrative environment.. In terms of the development of the city, which is important for economic development in the first half of the 18th century, the activities of Yusuf Paşa and Rızvaniye waqfs came to the forefront in the effective management of water assets. These activities took place in two ways. The first is the construction and repair of waterways and the provision of direct water fot the city. The other is the creation of economic units that will provide income to the foundations continuously. In Urfa, the state, as in every field in 1850 Tanzimat, it was the midwan of the administrations of these traditional institutions through the provincial organization carried out in the waqfs. But in this period, water resources continued to be decisive of the management and sharing of the waqfs system