Dergiler / Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2018 / Cilt: 54 - Sayı: 54
Mehmed Zihni Efendi Örneğinde Sahîh-i Buhârî Baskılarının Tashihi
- Sayfa
- 45–78
- DOI
- —
Özet
Öz: İslâm dünyasında ilk olarak Hindistan’da basılan (1270/1853) Buhârî’nin (ö. 256/870)el-Câmi‘u’s-sahîh adlı eserinin en bilinen ve kabul gören neşri Sultan Abdülhamid’in (ö.1918) talimatıyla Ezherli âlimler tarafından Mısır’da gerçekleştirilmiştir (1313/1896). Hemensonrasında Mehmed Zihni Efendi (ö. 1913) de Sahîh’in İstanbul’daki ilk neşrini yapmıştır.Bu neşirlerde Sahîh-i Buhârî yazmaları içerisinde meşhur olan Yûnînî nüshası kullanılmıştır.Bilindiği gibi Ali b. Muhammed el-Yûnînî (ö. 701/1302) kendi nüshasını anametin olarak aktarırken elindeki diğer dört nüshanın farklarını metin üzerinde ve kenarlarda(hamiş) göstermiştir. Yûnînî’nin çok titiz bir şekilde tüm farklarını yansıttığı bu dörtnüsha Asîlî (ö. 392/1002), Ebû Zer (ö. 434/1043), İbn Asâkir (ö. 571/1176) ve Sem‘ânî’ye(ö. 562/1167) aittir. İki neşirde de Yûnînî nüshası kullanılmasına rağmen aralarında bazıfarklar vardır. Ezherli âlimler Yûnînî nüshasını ana metin ve kenardaki yoğun notlar şeklindebasarken, Mehmed Zihni Efendi ise günümüze daha yakın bir anlayışla sadece anametni yansıtmıştır. Fakat ana metin açısından da aralarında farklar vardır. Çünkü Ezherliâlimler ana metni çok az bir tashihle aynen naklederken Zihni Efendi, Kastallânî’nin (ö.923/1517) şerhindeki metni esas aldığından daha fazla tashih yapmıştır. Kastallânî şerhide Yûnînî nüshasına göre yazıldığı halde ana metnin kimi yerlerde farklı olmasının sebebi,onun Sahîh-i Buhârî metnini belirtirken yapmış olduğu tercihlerdir. Çünkü o kimi zamanfarklı nüshalardaki ifadeleri ana metin olarak öne çıkarmıştır. Genelde İbn Hacer’in (ö.852/1449) etkisiyle oluşan bu tercihler, Zihni Efendi’nin neşrinde ve İslâm dünyasında basılanilk Buhârî şerhlerine eklenen Sahîh metninin kısmen farklı olmasındaki en önemlietkendir. Günümüz Sahîh-i Buhârî baskılarında ve Buhârî şerhlerinde ise Ezherli âlimlerinneşrindeki ana metin kullanılmaktadır.
Abstract
Abstract: The first publication of Bukhārī’s al-Jāmi‘ al-sahīh in the Islamic world was inIndia in 1270/1853. However, the most famous and acknowledged edition of it was carriedout by al-Azharī scholars in Egypt in 1313/1896 with the instruction of Sultan AbdulHamid (d. 1918). Just after this publication, Mehmed Zihni Efendi (d. 1913) publishedSahīh’s first edition in Istanbul. In these editions, the famous Yūnīnī version of Sahīh wasused in Istanbul. As is generally well-known by scholars of hadīth, while putting his copyat the center of his transmission, Alī b. Muhammad al-Yūnīnī (d. 701/1302) demonstratedthe differences of the other four versions of Sahīh in the text and in the footnotesof the text. The four copies are Asīlī (d. 392/1002), Abū Zar (d. 434/1043), Ibn Asākir (d.571/1176), and Sam‘ānī (d. 562/1167). Despite the use of the Yūnīnī’s copy in the both theeditions, there are some differences between them. While Azharī scholars have publishedthe Yūnīnī’s copy as main text and footnotes, Mehmed Zihni Efendi has published onlythe main text, which is close to the modern edition approach. However, there are differencesbetween them in terms of the main text. While the Azharī scholars have publishedthe main text with minor corrections, Mehmed Zihni Efendi, on the other hand, has takenKastallānī’s (d. 923/1517) commentary of al-Jāmi‘ al-Sahīh into consideration and mademajor corrections in his copy. Though Kastallānī’s commentary is based on Yūnūnī’s copy,there are some differences between the main text and its commentary because of the preferencesof Kastallānī. The main reason for the differences is that Kastallānī highlightedsome of the expressions of the different copies as the main text. These preferences, whichare usually influenced by Ibn Hajar (d. 852/1449), are the most important factor in the editionof Zihni Efendi’s text and the Sahīh text added to the first Bukhārī commentaries publishedin the Islamic world. The main text of the Azharī scholars’ edition is used in contemporaryal-Sahīh al-Bukhārī prints and its commentaries.