Haşvî Temayülün İzdüşümü: Mukatil b. Süleyman Örneği

Özet

ÖzMüstakil bir mezhep olarak algılanmayan Haşviyyenin bir tutum olarak İslâm kültür ve düşüncetarihinde yer aldığı ve etkisinin tahminden çok daha fazla olduğu düşünülmektedir. Ancak oldukçageniş ve kapsamlı olan böyle bir konunun bir makalede doğrudan tüm boyutlarıyla araştırılmaimkânı bulunmamaktadır. Bunun yerine önemli temsilcileri arasında yer alan Mukatil b.Süleyman’dan (v. 150/767) hareketle Haşviyyenin anlamı, tarihsel serüveni üzerinde durulmayaçalışılacaktır. Nitekim Osmanlı dönemi eserlerinde benzer nakillerin olması haşvî yaklaşımın sonucuolan anlatım tarzının günümüze kadar etkisini sürdürdüğünü göstermektedir. Bu durum sözkonusu yaklaşımın bu kadar uzun soluklu olması ve etkisinin içinde bulunduğu Ehl-i hadis tavrınında dikkate alınmasını kaçınılmaz kılmaktadır. Dolayısıyla haşvî tavrın özelliklerinden hareketleEhl-i hadisin yaklaşımına bakmak da meselenin anlaşılmasına zemin hazırlayacaktır.Anahtar Kelimeler: Mukatil b. Süleyman, Haşviyye, Ehl-i hadis ve Ehl-i rey, akıl, tevil.A Projection of Hashawiyyah Inclination: The example of Muqatil b. SuleimanAbstactThe Hashawiyyah, which isn’t considered to be a separate sect, is thought to have a place in Islamicculture and the history of Islamic thought as ‘a stance’; and to have a wider impact thanestimated. However, it isn’t possible to cover all dimensions of such a complex and complicatedissue in just an article. Instead, by taking Muqatil b. Suleiman (d. 150/767) as a starting point,this article will try to focus on the meaning of Hashawiyya and its historical adventure. Actuallythe fact that reports containing Hashawi phrases are found in the works of Ottoman Era showsthat the impact of these phrases, which are a result of Hashawi approach, has survived until recently.Due to this survival and the impact of Hashawi approach on Ahl al-hadith (hadith scholars),Hashawi inclination should be taken into consideration. Therefore, considering the attitudeof Ahl al-hadith with reference to the qualities of Hashawi approach will form a basis for comprehendingthe issue.Keywords: Muqatil b. Suleiman, Hashawiyya, Ahl al-hadith and Ahl al-rai, reason, interpretation/hermeneutics (tawil).