İbn Ebî Hayseme’nin (ö. 279/892) Cerh-Ta‘dîl İlmindeki Yeri ve Önemi

The Role of Ibn Abī Khaythama (d. 279/892) in the Criticism of Hadith Transmitters

Özet

Öz: İbn Ebî Hayseme Hadis ve İslâm Tarihi disiplinlerinin gelişiminde rol oynamış âlimlerdenbiridir. Her iki ilim dalını ilgilendiren mühim eseri et-Târîhu’l-kebîr’in günümüzeancak küçük bir kısmı ulaşabilmiştir. İbn Ebî Hayseme râvilerin kimlikleri, vefattarihleri, kardeşleri, hocaları ve talebeleri gibi konulardaki zengin birikimini eserindeyansıtmış ve sonraki ricâl literatüründe ona sıkça atıf yapılmıştır. Babası Ebû Hayseme,Yahya b. Maîn ve Ahmed b. Hanbel gibi önde gelen hadis münekkitlerinin yanında yetişenİbn Ebî Hayseme, adı geçenler başta olmak üzere kendinden önceki münekkitlerincerh-ta‘dîle dair görüşlerinin intikalinde mühim rol oynamıştır. Hocalarının derslerinidikkatle takip ederek çok sayıda râviyi ve hadisi onların gündemine getiren İbnEbî Hayseme, müstakil olarak çok az râvinin cerh ve ta‘dîli hakkında görüş belirtmiştir.Anahtar Kelimeler: Hadis Tenkidi, İsnad, Yahya b. Maîn, et-Târîhu’l-kebîr, Ma‘rifetü’l-ihve ve’l-ahavât

Abstract

Abstract: Ibn Abī Khaythama is one of the scholars who contributed to the developmentof both hadith and Islamic historiography. His most important work al-Tārīkh al-Kabīr has only partially survived today. Ibn Abī Khaythama manifested his expertise onhadith transmitters by providing detailed information about their identification, yearsof death, relatives and intellectual surroundings, and was therefore quoted frequentlyby later authors. Having received education from prominent hadith critics, includinghis father Abū Khaythama, Yaḥyā b. Ma‘īn, and Aḥmad b. Ḥanbal, Ibn Abī Khaythamaplayed a significant role in the transmission of their critical opinions. Though he regularlyparticipated in hadith circles and raised questions to his teachers about transmittersand their hadiths, he rarely expressed his individual opinion regarding the impugnmentand certification of the transmitters.Keywords: Hadith Criticism, Isnād, Yaḥyā b. Ma‘īn, al-Tārīkh al-Kabīr, Brothers andSisters among Transmitters

Anahtar kelimeler: Hadis Tenkidi, İsnad, Yahya b. Maîn, et-Târîhu’l-kebîr, Ma‘rifetü’l- ihve ve’l-ahavât