Osmanlı Dönemi’nde Tokat Ali Paşa Camii Vakıfları

Özet

XII. asırdan itibaren Danişmentli, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Tokat şehrinde cami, mescid, medrese, imaret, zâviye, han, hamam ve türbe gibi çok sayıda dinî, sosyal, ekonomik ve kültürel eserler vücuda getirilmiştir. Bu eserlerin vücuda getirilmesinde Tokat’ın doğu-batı, güney-kuzeye giden yol güzergâhında bulunması, ılıman iklimi ve verimli tarım toprakları ile zengin bir sosyo-ekonomik potansiyele sahip olmasının rolü büyüktür. Osmanlı ülkesinin genelinde olduğu gibi, Tokat’ta tesis edilmiş olan dinî, sosyal, kültürel ve iktisadî eserler vakıf akarlar yardımı ile varlığını idame ettirmiştir.Bu makalede Osmanlı döneminde Tokat'ta mevcut olan zengin vakıf eserleri arasından örnek bir çalışma olarak sadece Ali Paşa Camii vakıfları ele alınacaktır. Bu cami vakıfları hakkında bazı münferit çalışmalar bulunmakla birlikte bu çalışmalar başlangıcından günümüze bu caminin vakıf akarlarını incelememektedir. Bu cami XII-XX. asırlar arasında Tokat şehir merkezinde inşa edilen 17 caminin en büyüğü olup Sivas Valisi Temerrüd Ali Paşa tarafından 1570’lerde inşa ettirilmiştir. Caminin bakım ve onarımı ile görevlerinin maaşı için zengin vakıf akarlar tahsis edilmiştir. Ayrıca bazı hayır sahipleri cami için ilave vakıflar kurmuşlardır. İncelemenin amacı, Ali Paşa Camii vakıflarını bütün yönleriyle ele alarak Tokat’ın sosyo-kültürel tarihine katkı sağlamaktır.

Abstract

Many religious, social, economic and cultural works such as mosque, small mosque, seminary school, soup kitchen, convent, caravansary, public bath and tomb were constructed in the city of Tokat during the Danismendid, Seljukid and Ottoman periods since XIIth century. The rich social and economic potential of Tokat with its position on east-west and south-north roads, its warm climate and fertile agricultural lands are amongst the main reasons for constructing such works of great variety. As generally seen throughout the Ottoman Empire, these religious, social, economic and cultural works built in Tokat have continued their existence by means of waqfs revenues. In this article, of the many waqfs studies existing in Tokat, only the waqfs of Ali Pasha’s Mosque will be dealt with as an example from the Ottoman period. Although there exist a number of studies on this mosque’s waqfs, these works do not examine the revenues of these waqfs from the beginning until the present day. This mosque is the biggest of the 17 others built in the city-centre of Tokat between the XIIth and XXth centuries. The mosque was built in 1570’s by the governor-general of Sivas, Temerrüd (Obstinate) Ali Pasha. Large amount of revenues of waqfs were allocated to the repair and maintenance of the mosque and the salaries of its staff. In addition, some philanthropists established waqfs dedicated only to this mosque. The study aims to examine the waqfs of Ali Pasha’s Mosque in every aspects and contribute to the social and economic history of Tokat.