AYNÜ’L-KUDÂT-I HEMEDÂNÎ’NİN DÜŞÜNCESİNDE HAKÎKAT-İ MUHAMMEDİYYE

Özet

Tasavvuf düşüncesinin önemli bir ıstılâhı olan hakîkat-i muhammediyye daha çok İbnü’l-Arabî (v. 638) ve Abdülkerîm el-Cîlî (v. 826) ile derinlikli ifâdesini bulmuştur. Bu hakîkatin bu iki mutasavvıftan önce de bâzı sûfiler tarafından dillendirildiğine şâhid oluyoruz. Istılâh hakkında en fazla söz söyleyenlerden birisi de Hemedân Kādısı Aynü’l-Kudât Abdullah el-Hemedânî’dir (v. 525). Hemedâni eserlerinde “hakîkat-i muhammediyye” ve “nûr-i muhammedî” tabîrlerini kullanmış ve sonraki dönemlerde zuhûr edecek manâya mutâbık bir şekilde pek çok yazı kaleme almıştır. Varlığın Birliği düşüncesinin en önemli ikinci boyutu olan hakîkat-i muhammediyye mertebesi Hemedânî tarafından çarpıcı bir şekilde âyet-i kerîme ve hadîs-i şerîfler ile delillendirilmiştir