HADİSLERDE ASABİYETİN REDDİ VE BİRLİKTE YAŞAMA AHLAKI -Cahiliye Asabiyetinden İslam Toplumuna Doğru-

Özet

Hz. Peygamber (sav) sünnetinin toplumun farklı katmanlarını nasıl birleştirdiğini anlayabilmek için cahiliye toplumunun genel özelliklerini bilmek gerekmektedir. Cahiliye toplumunda kavmiyet merkezli bir bakış açısı hâkim olmuş, asil, gücü elinde bulunduran ve iktidar sahibi kimseler çoğu zaman baskın olmuştur. Adil ve ahlaklı bir toplum inşa etme, başta Kur’an-ı Kerim olmak üzere hadislerde de özellikle vurgulanmıştır. Bu sebeple Hz. Peygamber (sav) cinsiyetçi ve hiyerarşik bir toplum özelliğini gösteren cahiliye zihniyeti ile her fırsatta mücadele etmiştir. Hz. Peygamber, herhangi bir kavme mensup olmanın bizatihi bir değer ifade etmediğini, asıl kıymetin kişinin ortaya koyduğu iman, pratik ve ahlak ile ilişkili olduğunun altını çizmiştir. Bu çalışmada yöntem olarak önce Kur’an’daki ilgili ayetler tespit edilmiş, daha sonra hadis kaynakları taranmıştır. Tespit edilen hadisler, konularına göre tasnif edildikten sonra konu ile ilgili telif edilen klasik ve modern kaynaklara müracaat edilmiştir. Bu çerçevede incelediğimiz konu başlıkları ise şöyledir: Cahiliye döneminde toplumsal yapı, iman kardeşliği bağlamında üst kimlik inşası, nesebin değil amelin bir kıstas olması, insan onurunun muhafaza edilmesi, katı hiyerarşik sınıflaşmanın reddedilmesi, ahlak, erdem ve adalet temelli bir toplumun inşası. Bu çalışma ile cahiliye kültür ve toplumunda yetişmiş sahabenin kısa bir zaman diliminde sünnet ile nasıl bir değişim ve dönüşüm yaşadığı, farklı hassasiyetleri taşıyan toplumsal kesimlerin asgari ortak zemin ve fıtrî değerlerde nasıl birleştiği konularının aydınlatılması hedeflenmektedir.

Abstract

It is necessary to know the general characteristics of the jahiliya in order to understand how the Sunnah of the Prophet unites the different layers of society. A tribal-centered perspective dominated the society. In this society, the noble, power-holding and power-hungry persons have often become dominant. Equitable and ethical society is emphasized in the Qur'an and hadiths. For this reason, at every opportunity, the Prophet struggled to the mentality of discrimination of jahiliya and its hierarchical society. The Prophet underlined that being a member of any tribe does not value on the contrary the real value is related to the faith, practice, and morality. As a method, the related verses in the Qur'an detected first, then the hadith sources scanned. After the hadiths are classified according to their subjects, it has been applied to the classical and modern sources related to the subject. The topics we will discuss in this framework are as follows: Social structure during the period of the jahiliya, construction of a top identity in the context of faith brotherhood, preservation of human dignity, rejection of sharp hierarchical classification, constructing a society based on virtue and justice. This study aims at the following results: How compainons (sahabe) are experiencing change and transformation in short time, how the social sections with different sensitivities combine in coming to the common grounds and natural values etc.