Dergiler / Sanat Tarihi Yıllığı / 2018 / Sayı: 27
Gemerek İlçesi Çepni Beldesi’nde Kültürel Bir Miras: Surp Sarkis Ermeni Apostolik Kilisesi
- Dergi
- Sanat Tarihi Yıllığı
- Sayı
- 2018 · Sayı: 27
- Sayfa
- 139–181
- DOI
- —
Özet
Anadolu’nun yerli halklarından biri olan Ermeniler, Kapadokya içindeKayseri’den Sivas’a ve Kızılırmak nehrinden güneydeki Tohma Çayı’na kadaruzanan bölgeyi, 20. yüzyıl ortalarına dek Kamirk adıyla anmışlar, Kayseri-Sivasarasındaki bir yerleşmeyi de Kamirk veya Kamrag olarak adlandırmışlardır. Osmanlılardöneminde Gemerek adını alan bu kasabada 1970’lere kadar yaşamışlardır.Günümüzde Sivas kentine bağlı bir ilçe olan Gemerek’in Çepni Beldesi’ndekiSurp Sarkis Ermeni Kilisesi, mülkiyeti Çepni Belediyesi’ne ait bir kültür varlığıdır.Halen Gemerek ve civarında tek Hıristiyan dini mimarisi olan Surp Sarkis Kilisesi,19. yüzyılda yeniden inşa edilmiştir. 20. yüzyılın başlarından itibaren Çepnili Ermenilerinazalarak tamamen gidişiyle sahipsiz kalan kilise özgün işlevini kaybetmişolsa da, camiye çevrilmemiştir. 1950’li yıllardaki onarımda bir takım müdahalelerdışında, mekânsal bağlamda bir değişiklik yapılmamıştır. Son yıllarda kültür bilinciningelişmesi, Çepnililerin hafızasında canlı kalan Surp Sarkis Kilisesi’nin restoreedilerek yeni bir işlev kazandırılmasını gündeme getirmiştir. Erciyes ÜniversitesiMimarlık Fakültesi ve Kültürel Mirası Koruma Derneği işbirliğiyle restorasyonçalışması yürütülmüştür. Kilise sanat tarihi bağlamında ayrıntılı olarak ilk kez buçalışmayla bilimsel literatürde yer almaktadır.Kilise, tamamen kesme taştan inşa edilmiş olup, üç nefli bazilikal ve haçvari birplan şemasına sahiptir. Kırsal bir alanda büyük çapta korunarak 21. yüzyıla kadaryaşatılan bu kilise, küçük ölçeğine karşın İstanbul, Sivrihisar, Kayseri gibi zenginkentsel mekanlardaki yapıların özenini aksettiren mimarisi ile dikkat çekmektedir.
Abstract
Armenians, a native people of Anatolia, named part of Cappadocia extendingfrom Kayseri to Sivas, from Kızılırmak to Tohma River as Kamirk. A settlementbetween Kayseri and Sivas was also called Kamirk, or Kamrag, and Armenianssettled in numerous villages along Kızılırmak; they lived in this town called Gemerekduring the Ottoman period until 1970s.The Armenian Church of Surp Sarkis stands in Çepni town of Gemerek districtin the province of Sivas and today this cultural property is owned by Çepni Municipality.This church, the only monument of Christian architecture in Gemerekand environs, was rebuilt in the nineteenth century. Although Çepni has lost itsArmenian population and the structure its original function it was not converted toa mosque. The repairs in the 1950s introduced some interventions but not alteredits spatial arrangement. Then it was used for various purposes, particularly forschool ceremonies; and it fell prey to the elements in time. As cultural awarenessimproved in the recent years the thought of restoring this church with a living placein public memory and giving it a new function came to the agenda. The joint workof the Faculty of Architecture of Erciyes University and the Association for theProtection of Cultural Heritage reached no written sources. With regards to arthistory, this is the first scientific study on this church.The church, entirely of cut stones, has a three-aisled basilican and cruciformlayout. Surviving in good condition in the countryside it stands out with its architecturereminiscent of the careful ones attested in wealthier cities like Istanbul,Sivrihisar and Kayseri in spite of its smaller size.