Risâle fi’s-siyâse’nin tahkiki

Özet

Risâle fi’s-siyâse, Beyrut’ta bulunan Şarkiyye Kütüphanesi ile Vatikan Kütüphanesi’nde bulunan iki yazmaya dayanarak Luvîs Şeyhû tarafından 1901 yılında Meşrik Dergisinde yayımlamıNtır. Risalemizin tahkikini yapan araNtırmacılardan biri olan Abdülazîz es Sirvân, dikkatsizce davranarak yanlış bir iddiada bulunmuştur. 1901 yılında Şeyhû’nun yaptığı ikinci tahkik ile kendisinin 1991 yılında yayınladığı tahkik arasındaki zaman farkına ve bu süre boyunca yeni bir nüshanın bulunmamış olduğuna dayanarak araştırmacı, hem İslâm hem de Batı dünyasındaki eski eserler koleksiyonlarında veya kütüphanelerinde Risâle fi’s-siyâse’nin üçüncü bir yazma nüshanın bulunmadığını ileri sürmüştür. Bu makale, söz konusu iddianın iki ayrı gerekçeden dolayı geçersiz olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. İlk gerekçe, Risâle fi’s-siyâse’nin İbn Miskeveyh tarafından derlenen el- Hikmetü’l-hâlide başlıklı eserinin içinde bulunmasıdır. el-Hikmetü’l-hâlide’nin risalemizle ilgili olan kısmının tahkikinde Abdurrahmân Bedevî İstanbul, Paris ve Mısır’da bulunan birer yazmayı kullanmış ve böylece Risâle fi’s-siyâse’nin üç yeni yazma nüshasını daha İslâm kültür mirasına kazandırmıştır. İkinci gerekçe ise risalemizin bir yazma nüshasının Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Ahmed III bölümünde 3185 kayıt numarasıyla bulunmasıdır. Böylece, el-Hikmetü’l-hâlide tahkikinde kullanılan üç, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde yazma olarak bekleyen bir olmak üzere Risâle fi’s-siyâse’nin dört tane daha nüshası bulunmakta ve böylece risalemizin yazma nüshalarının sayısı Şeyhû’nun kullandığı Beyrut ve Vatikan nüshalarıyla birlikte –bugüne dek bilinen olmak üzere altıya ulaşmaktadır. Modern dönemlerde Risâle fi’s-siyâse’nin tahkikleri, birbiriyle irtibatı bulunmayan iki ayrı kanaldan gerçekleştirilmiştir. Bunlardan ilki Vatikan ve Beyrut nüshalarına dayanarak Şeyhû ve onun tahkikine bağlı kalarak Fuâd Abdülmünim Ahmed, Abdülazîz es Sirvân ve Ali Muhammed İsbir’in gerçekleştirdiği tahkik kanalıdır. Diğeri ise el-Hikmetü’l- hâlide’nin İstanbul, Paris ve Mısır kütüphanelerindeki yazmalara dayanarak Bedevî’nin yaptığı tahkik kanalıdır. Bu makale içinde sunulan Risâle fi’s-siyâse’nin yeni tahkikin iki özelliğinden ilki, bu iki kanalı bir araya toplamasıdır. Tahkikimizin diğer özelliği ise Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde bulunan yazma nüshasını temel nüsha olarak kullanmasıdır.

Abstract

Risalah fî as-Siyasah was published in Mashriq magazine by Louis Cheikho in 1901, based on two manuscripts; one belongs to the al Sharqiya Library in Beirut, and the other to the Vatican Library. Abdul Aziz al Sirwan, one of the researchers studying the Risalah, carelessly made an inaccurate assumption: Based on the time lag between the second study made by Cheikho in 1901 and the one he published in 1991, and on the fact that there had not been found a new copy during that time lag, he claimed that there did not exist a third manuscript copy of Risalah fî as-Siyasah in any of the antique book collections and libraries in both Eastern and Western worlds. This article aims to show that the mentioned claim is invalid on account of two reasons. Firstly, Risalah fî as-Siyasah takes part in the work al-Hikma al-Halida compiled by Ibn Miskawayh. In the study of the specific part of al-Hikma al-Halida which is related to the Risalah in question, Abdurrahman Badawi made use of three manuscripts present in Istanbul, Paris and Egypt, thus contributing to the Islamic cultural heritage with three more new manuscript copies of Risalah fî as-Siyasah. Secondly, there is another manuscript copy of the Risalah in the Topkapi Palace Museum Library, Collection Ahmed III, with register no. 3185. Therefore, there are four more copies of Risalah fî as- Siyasah, three of which were used in the study of al-Hikma al-Halida, and one of which is present in the Topkapi Palace Museum Library. Thus, together with the Vatican and Beirut copies, the number of the manuscript copies of the Risalah reaches up to six, as it is known so far. In modern times the studies of Risalah fî as-Siyasah have been carried out through two channels unrelated to each other. The first one, based on the Vatican and Beirut copies, is that of Cheikho, and of Fu'ad `Abd al Mun`im Ahmad, Abdul Aziz al Sirwan and Ali Muhammad Isbir, who followed Cheikho’s study. The other, based on the manuscripts of al-Hikma al-Halida present in the libraries in Istanbul, Paris and Egypt, is that of Badawi. The new study of Risalah fî as-Siyasah presented in this article has two features. The first is that it brings those two channels together. The other feature of our article is its being primarily based on the manuscript copy present in the Topkapi Palace Museum Library.