Usûlün Fürû‘a Yansıması Bağlamında Cessâs’ın Âhâd Haber Anlayışı -Şerhu Muhtasari’t-Tahâvî Örneği

ASSAS' UNDERSTANDING OF AKHBAR AL-AHAD IN THE CONTEXT OF REFLECTION OF USUL ON FURUʿ AL-FIKH - SHARH MUHTASAR AL-TAHAWI EXAMPLE

Özet

Sünnet’in Kur’ân’dan sonra İslam Hukukunun ikinci kaynağı konumunda olduğu hususunda İslam âlimlerinin çoğunluğu görüş birliği içindedir. Bununla birlikte haber-i vâhidin dini hükümlerde delil olarak kullanılması meselesi - sübûtunun zannî olması nedeniyle- ilk dönemlerden itibaren ciddi tartışmalara konu olmuştur. Özellikle Hanefî mezhebinin kurucu imamı Ebû Hanîfe haber-i vâhidleri delil olarak kullanmamakla itham edilmiş, onun daha çok re’yiyle hüküm verdiği iddia edilmiştir. Ancak Ebû Hanîfe’nin âhâd haberleri delil olarak kullanmadığı iddiasının yersiz olduğunu ispatlamak için pek çok eser kaleme alınmıştır. Cessâs da bu iddianın doğru olmadığını göstermek için eserlerinde bu konuya oldukça geniş şekilde yer vermiştir. Bu bağlamda Hanefîlerin âhâd haberlere bakışını ve âhâd haberlerin Hanefî mezhebindeki kaynak değerini de ihtiva eden ilk kapsamlı usûl eseri ile birçok fürû eseri yazmış olması Cessâs’ın açıklamalarına ayrı bir değer katmaktadır. Bu çalışmada, Hanefî mezhebinin kurucu imamlarının ve onların öğrencilerinin fıkıh usûlü anlayışlarının sonraki dönemlere aktarılmasını sağlayan Hanefî âlim Cessâs’ın âhâd haberlere yönelik değerlendirmeleri ele alınmıştır. Cessâs’ın Şerhu Muhtasari’t-Tahâvî adlı fıkıh eseri genel olarak incelenerek haber-i vâhide yaklaşımı adı geçen eser çerçevesinde izah edilecektir.

Abstract

The majority of Islāmic scholars agree that the Sunnah is the second source of Islāmic Law after the Qur’ān. However, the issue of using the Khabar al-wahid as evidence in religious decrees has been the subject of serious discussions - because the substrate is presumed- since the first periods. In particular, Abū Ḥanīfa, the founding imām of the Hanafī madhhab, was accused of not using the Khabar al-wahid as evidence, it was claimed that he gave a verdict with his ruling. However, many works have been written to prove that Abū Ḥanīfa's claim that he did not use the akhbar al-ahad as evidence is unfounded. Jassas also covered the subject extensively in his works to show that this claim is not true. In this context, the fact that he wrote the first usūl and many furūʿ al-fiḳh works, which includes the view of the Hanafīs to the Akhar al-aḥad and resource value of the akhbar al-āḥād by the Hanafī madhhab, adds a special value to Jassas's statements. In this study, the evaluations of the Hanafī scholar Jassas, who helped the founding imāms of the Hanafī madhhab and their students to transfer their understanding of fiḳh to the next periods, will be discussed. Jassas's fiḳh work called Muhtasar al-Ṭahawi will be examined in general and his approach to Khabar al-wāḥid will be explained within the framework of the related work.