İş İdeolojisi ve Eleştirisine Psikanalitik Yaklaşım

Özet

Batı’da, Lacancı psikanalitik yaklaşımı söylem düzeyinde analiz eden çalışmalar, firma ideallerine sinik ve mesafeli yaklaşan enformel iş pratiklerinin işyerinde denetim ve kontrolü görünürde askıya alırken, aslında tersinden, otorite ve tahakküm ilişkilerini yeniden ürettiğini ileri sürmüşlerdir. Benzer biçimde, bu makale, Türkiye’de işyeri ve emek süreci üzerinde yürütülen araştırmaların bulgularını inceleyerek işçilerin üretim süreci ilkelerine karşı alaycı sinik tutum gösterdiklerini, işyerinde serbesti ve aile fantezileri dolayımıyla fabrika gevşek disiplinini farklı algıladıkları ve etnik/mezhepsel olarak farklı olan işçi akranlarını Ötekileştirerek işyeri yönetiminin hegemonyasını yeniden ürettiklerini ileri sürmektedir. Klinik psikanalizin fantezi ve arzu gibi kategorileri işyeri pratiklerinin ideolojik söylemsel eleştirisinde önemli rol oynamaktadır.

Abstract

Applying the Lacanian psychoanalytical approach to the discursive level, the studies in the West indicate that informal workplace practices reproduce the relations of authority and subordination, while seemingly suspending the authority and control of management through cynical performances against organisational ideals. Likewise, departing from the evidences of workplace and labour process studies in Turkey, this article argues that workers reproduce the hegemony of factory management by exhibiting cynicism and mockery against the principles of production, misrecognising the loose workplace discipline through fantasies of family and freedom and otherising their peers who are different on the ethno-religious basis. The categories of clinical psychoanalysis such as fantasy and desire play an important role in the ideological discursive critique of workplace practices.