Hanımlara mahsus milliyetçilik: Fatma Aliye ve Erken milliyetçi stratejiler

Özet

Kadın dergileri konusu milliyetçilikle göbekten bağlıdır. Hem de iki kere. Zira feminizmin kapsayıcı idealleri ile milliyetçiliğin dışarıda bırakan söylemleri Ondoku-zuncu ve erken Yirminci yüzyıllarda şaşırtıcı bir uyum göstermiş ve birincisi ancak ikincisi ile gerçekleşir hale gelmişti. Milliyetçiler de milliyetçiliğin de kapsayıcı tarafını, yani daha geniş kitlelere hitap edebilmesini feministlerle beraber çalışarak elde etmişlerdi. Benedict Anderson gibi milliyetçilik teorisinin duayenleri de dahil olmak üzere bir çok araştırmacı, milliyetçiliği besleyen en temel gelişmenin bu yaygınlaşmayı sağlayan ve tek bir dile ihtiyaç duyan basın olduğunu analiz ettiler. Feminizmin de basınla ve milliyetçilikle benzeri bir ilişki içerisinde olması ise şaşırtıcı bir şekilde üzerinde az durulmuş bir konudur. Osmanlı kadın hareketiyle özdeşleşen Kadınlar Dünyası (1913-1921) dergisinin hikayesini bu bağlamda okumak mümkündür. Ama basının ve milliyetçiliğin ortaya çıktığı daha erken dönemlere bakacak olursak, bağlantılar hem çok daha net görünür, hem de daha önce fark edilmemiş tarafları aydınlanır. Bu makalede Fatma Aliye, Hanımlara Mahsus Gazete (1895-1908) ve Osmanlıcılığın milliyetçi boyutları üzerinde durularak bu ikinci bakış açısı geliştirilmeye çalışılacaktır.

Abstract

The issue of women's journals is closely and doubly connected with nationalism. The inclusive ideals of feminism and the exclusive ones of nationalism were surprisingly compatible in the nineteenth and early twentieth centuries. The former needed the latter to realize itself despite its broad goals. Nationalists, on the other hand, had to work with feminists to develop an inclusive politics within its exclusive boundaries. Previously, researchers like Benedict Anderson have demonstrated that the press was the most important development that spread nationalism and needed nationalism (for example a single language) to spread. That feminism had a similar relationship both with the press and nationalism is a surprisingly under-discussed issue. It is possible to read the story of the journal Women's World (1913-1921), that has been read as a story of Ottoman women's movement this way. Yet the connections will look clearer if we focus on an earlier period when both the press, nationalism and feminism evolved together. Thus, this article discusses Fatma Aliye, her writings in the journal The Newspaper for Women (1895-1908), and the nationalistic dimensions of nationalism.