Celâliliğin Türkmen Cephesi: 17. Yüzyıl Anadolu kırsalında Türkmen voyvodası ve Türkmen

Turcoman dimension of the Celaliism: Türkmen voyvodası and the turcomans in seventeenth century-Anatolian countryside

Özet

Konar-göçer Türkmen aşiretleri Osmanlı Anadolu’su kırsal toplumunun dinamik ve hareketli unsurlarıydı. Osmanlı yönetimi Türkmen voyvodası aracılığıyla bu toplulukları kontrol edip onlardan etkin bir şekilde yararlanmaya çalıştı. Türkmen voyvodalığı, büyük mücadelelere konu olan, özellikle 17. yüzyılın rağbet gören mansıplarından birisiydi. Öte yandan, bu yüzyılda kimi durumlarda Türkmen voyvodalığı ile Celâli reisliğinin aynı bünyede vücut bulduğu görülmektedir. Bu minvalde Celâlilik Türkmen voyvodalığı üzerinden Anadolu kırsalını etkisi altına almaktaydı. Türkmenler ile Türkmen voyvodası arasındaki ilişki ise genellikle ikircikliydi. Türkmenler, çoğu kez, voyvodalarının tahakkümünden mağdur olsalar da pek çok durumda Abaza Hasan Paşa gibi Celâli Türkmen voyvodalarına askeri destek vermekten geri kalmıyorlardı. Zira Türkmenler Celâli çetelerinin ana insan kaynağıydılar.

Abstract

Semi-nomadic Turcoman tribes were the dynamic and mobile elements of the Ottoman Anatolian provincial society. The Ottoman government tried to control and efficiently benefited from these elements through Türkmen voyvodası. Türkmen voyvodalığı was one of the most desirable posts of the seventeenth century, which was a subject of great struggles. On the other hand, it is seen that Türkmen voyvodalığı overlapped with the Celali leadership in some cases in the seventeenth century. In this context, the Celali banditry particularly penetrated into the Anatolian countryside through Türkmen voyvodalığı. The relations between the Turcomans and Türkmen voyvodası was generally ambiavelent. Although the Turcomans often suffered from the oppression by their voyvodas, they did provide with military support for the Celali Türkmen voyvodas like Abaza Hasan Pasha in many cases. This was mainly because of the fact that the Turcomans constituted the main human source of the Celali bands.