Yitirilen Bir Servet: Tiftik Keçisi

Özet

Anadolu’daki geçmişi çok eskiye dayanan tiftik keçisi, başka ülkelerde de yetiştirilene kadar yüzyıllarca sadece Orta Anadolu’da, özellikle de Ankara ve çevresindeki illerde yetiştirilmiştir. Tiftik keçisinden elde edilen tiftik üretimi de yalnızca bu bölgede yapılmıştır. Ankara Sancağında 1905 yılı sayımında, yaklaşık 1 milyon beş yüz bin baş tiftik keçisi bulunduğu bildirilmiştir. Bu keçilerden elde edilen tiftik “Ankara sofu, çorap, boyun atkısı ve başörtüsü” gibi ürünlerin işlenmesinde kullanılmış ve tiftik sanayii, 16-18. yüzyılları kapsayan dönemde Ankara halkına geniş iş olanakları ve gelir sağlamıştır. Bu araştırma, 1800-1918 yılları arasında tiftik keçisi ihracatı ve tiftik ticaretine ilişkin arşiv kayıtlarının saptanması ve sonuçlarının değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Konuya ilişkin belgeler Ankara, İstanbul, Konya ve Manisa’da bulunan arşivlerde yapılan araştırmalar sonucu elde edilmiştir. Tiftik keçisinin, 19. yüzyılın ortalarından itibaren çeşitli yollarla ülke dışına çıkarılan damızlıklarla, diğer ülkelerde de yetiştirilmeye başlanması, tiftik ticaretindeki ekonomik kaybın gerek halk ve gerekse Osmanlı yönetimi tarafından yoğun biçimde hissedilmesine neden olmuştur. Tiftiğin okkası 19. yüzyılın sonlarına doğru 50 kuruştan 10 kuruşa kadar gerilemiştir. Bu durum, tiftik keçisi dış satımının çeşitli dönemlerde yasaklanmasına, yıllar süren yazışmalar ve çabaların ardından 1918 yılında “Damızlık Tiftik Keçilerinin Harice Men’i İhraç ve Teksiri Adadı Hakkında Kanunu”nun kabul edilmesine yol açmıştır. Sonuç olarak, tiftik keçisi yetiştiriciliğinin canlandırılması için geç de olsa alınan önlemlere rağmen, beş yüz yıl boyunca Anadolu topraklarında yetiştirilen önemli bir ticaret tekeli yitirilmiş

Abstract

The Angora goat, which has a history deeply rooted in Anatolia, has been raised for centuries exclusively in the middle regions of Anatolia, especially in Ankara and the surrounding cities. The mohair that is produced from the Angora goat, too, has only been produced in this region. It has reported that there were approximately 1.500.000 Angora goats in the Ankara district in 1905 census. The mohair obtained from these goats was used to process Ankara cloth, socks, neck scarves and head scarves, and in the period between the 16th and 18th centuries, the mohair industry provided a wide range of jobs and income to the people of Ankara. This research was carried out in order to determine the records of Angora goats and mohair trade and to evaluate the results between 1800 and 1918. Related documents were obtained from the archives in Ankara, İstanbul, Konya and Manisa. With the expulsion of angora goat breeding to other countries starting from the middle of the 19th century in diffrent ways, the economic loss in mohair trade has been felt intensely by both the people and the Ottoman administration. By the end of the 19th century, the okka of mohair fell from 50 kuruş to 10 kuruş. In this case, the prohibition of the export of Angora goat in various periods; and after many years of correspondence and effrts, in 1918, the Law on the “Prevention of the sale of breeding Angora goats abroad and its improvement” was adopted. As a result, despite the late preventions to revitalize the cultivation of Angora goats, an important source of trade for five hundred years in Anatolia has been lost.