OSMANLILAR DÖNEMİNDE YARIM KALAN BİR İSTÎ‘ÂB TERCÜMESİNİN SERENCAMI VE YAZMA TANITIMI

INTRODUCTION AND CONSEQUENCE OF AN UNFINISHED TRANSLATION OF ISTÎ‘ÂB IN THE OTTOMAN PERIOD

Özet

İbn Abdülber en-Nemerî el-Kurtubî (ö. 463 / 1071) tarafından kaleme alınmış olan el-İstî‘âb fî ma‘rifeti’l-ashâb, sahâbe biyografilerini ihtiva eden oldukça hacimli bir eserdir. Günümüze ulaşan ilk sahâbe biyografilerinden biri olarak kabul edilen bu eser, miladi 10. yüzyılın ortalarında Arapça telif edilmiştir. Eserin Türkçe’ye ilk tercümesi, şimdiki bilgilerimize göre Sultan I. Ahmed’in isteğiyle Mustafa Sâfî Efendi tarafından 17. yüzyılın başlarında yapılmaya başlanmışsa da mütercimin vefat etmesiyle tercüme yarım kalmıştır. Mustafa Sâfî’nin Arap alfabesine göre hazırlamaya başlayıp ħa “خ” harfine kadar getirdiği tercümeyi, Taşköprîzâde Kemâleddin Mehmed Efendi tamamlamak istemiş ancak o da ra “ر” harfinin yarısına kadar getirebilmiştir. Bu makalede, el-İstî‘âb fî Ma‘rifeti’l-Ashâb Tercemesi’nin Nuruosmaniye Kütüphanesi 723 numarada bulunan el yazması nüshasının tanıtımı ile birlikte içerisinde yer alan sahâbe isimlerinin dizini ortaya koyulacaktır. Böylelikle hem Türkçe’deki ilk ve tek İstî‘âb tercümesinin muhteviyatı ve şekil özelliklerinin ortaya çıkarılması hem de içerisinde yer alan sahâbe biyografileri hakkında araştırmacıların bilgi sahibi olması amaçlanmaktadır.

Abstract

al-Isti‘ab fi Ma‘rifat al-Ashab, written by Ibn Abd al-Barr al-Namari al-Qurtubi (d. 463 / 1071), is a very voluminous work that contains the biographies of the Companions of the Prophet Muhammad (saw). This study, considered as one of the first companion biographies to survive, was written in Arabic in the middle of the 10th century AD. Although the first translation of the study into Ottoman Turkish was started at the beginning of the 17th century by Mustafa Sâfî Efendi at the request of Ahmed I, according to our current knowledge, the translation was left unfinished after the translator’s death. Taşköprîzâde Kemâleddin Mehmed Efendi wanted to continue the translation study, which Sâfî started to prepare according to the Arabic alphabet and brought up to the letter kh “خ”, but he was able to bring up to the half of the letter ra “ر”. In this article, the index of the names of the companions will be presented together with the introduction of the manuscript of al-Istî‘âb fî Ma‘rifat al-Ashâb Translation at the Nuruosmaniye Library number 723. In this way, it is aimed to reveal the content and form features of the first and only al-Istî‘âb translation in Ottoman Turkish and to have information about the biographies of the companions in it.

Anahtar kelimeler: İbn Abdülber, el-İstî‘âb fî ma‘rifeti’l-ashâb Tercümesi, Mustafa Sâfî Efendi, Taşköprîzâde Kemâleddin Mehmed Efendi, Sahâbe biyografileri.