Marmara deprem bölgesine ilişkin sayısal yükseklik modeli (SYM) verilerinin toplanması

The generation of the digital elevation models (DEMs) in Marmara earthquake area

Özet

Sayısal yükseklik modeli (SYM, Digital Elevation Model: DEM) verilerinin doğruluğu, ortofoto haritanın doğruluğunu etkileyen en önemli konulardan birisidir. DEM verileri; gerek hava fotoğraflarının orto-rektifikasyonunda, gerekse araziye ilişkin eş yükseklik eğrilerinin üretiminde yaygın olarak kullanılmaktadır. DEM verilerinin doğruluğu ve sıklığı yanında, araziyi en iyi temsil edebilecek verilerin hangi, yöntemle toplanması gerektiği, günümüzde yoğun olarak araştırılmaktadır. Fotograrnetrik yöntemle harita üretiminde sayısal (dijital) fotograrnetrik sistemlerin kullanılmaya başlaması ile birlikte, DEM verilerinin tam otomatik olarak üretilmesi olanaklı hale gelmiş, ancak, otomatik yöntemlerle üretilen DEM verilerinin ormanlık ve meskun alanlar, kontrastlığı düşük alanlar, bataklıklar, ağaçlık bölgeler gibi alanlarda çeşitli sorunlara sahip olduğu, bu bölgelerde arazi ile tam olarak uyum sağlamadığı ve bu verilerin yoğun bir editleme yükü getirdiği belirlenmiştir. Manuel, yan otomatik veya tam otomatik olarak toplanan DEM verilerinin bütün hatalardan arındırılmış olması ve arazi yüzeyini tam olarak temsil etmesi halinde bile, eş yükseklik eğrilerinin üretiminde zaman zaman sorunlar meydana getirdiği anlaşılmıştır. DEM verisi üretiminde yaygın olarak kullanılan diğer bir yöntem ise, daha önce fotograrnetrik veya kartografik yöntemlerle toplanan üç boyutlu sayısal es yükseklik eğrisi verilerinden belirli sıklıkta DEM veya TIN (Triangulated Irregular Network, Düzensiz Üçgenleme Modeli) verilerinin toplanmasıdır. Deprem etki alanında; kıyı bölgeleri, ormanlık alanlar, meskun alanlar, bağlık ve meyvelik alanlar, engebeli alanlar gibi çok farklı arazi türleri bulunmaktadır. Bu nedenle, ortofoto harita üretimi için gerekli olan DEM verileri ile eş yükseklik eğrilerinin üretiminde standart ve belirgin bir yöntemin uygulanması mümkün görülmemektedir. Çalışmanın temel amacı; deprem bölgesine ilişkin ortofoto harita üretimi için ihtiyaç duyulan DEM verileri ile eş yükseklik eğrilerinin üretiminde, değişen arazi özellikleri de dikkate alınarak en uygun veri toplama yöntemlerini belirlemek ve çeşitli yöntemlerle elde edilen sonuçların doğruluğunu araştırmakta.

Abstract

The accuracy of Digital Elevation Model (DEM) data is one of the most important point which effects the precision of the final orthophotos. DEM data has been commonly used for both ortho-rectification of aerial photographs and for generation of contour lines of the land surface. Besides the accuracy and density of the data, investigations for the most appropriate data collection method of DEM representing the land surface are still being carried out for many years. The advance of the digital photogrammetric systems made it possible to collect the DEM data full-automatically. But, it is understood that the DEM data produced full-automatically by the digital instruments which might have some problems in places like forestry and urban areas, swamps, low contrast areas and trees, were not compatible with the ground surface and, for'that reason, it could be required to make intense editing works on the stereo models. Although the DEM data collected manually, send-automatically or full-automatically is eliminated from errors and represents the land surface very well, it is often encountered with some problems especially in the production of contour lines. Another method for producing DEM data is to extract the data at the regular grid structure or to get TIN data with the irregular height points with specific density from the digital contours produced by the photogramrhetric or cartographic methods in 3-dimensional. In the areas effected from the earthquake, there are various kinds of topographical structures such as coastal regions, forestry areas, vineyards, orchards, roughy grounds, plant areas. For that reason, it is rather difficult to apply a standard technique for the production of the DEM data and contour lines necessary for the orthophoto maps. The main purpose of this paper is to determine the appropriate method in the production of DEM data and contour lines required for producing orthophoto maps in the earthquake area and to investigate the accuracies of the final results obtained from the different methods.