Bütüncül ve Önleyici Bir Çevre Yönetimi Yaklaşımı Olarak Temiz Üretim Yaklaşımı ve Türkiye'de Uygulanması

Clean Production Approach and Implementations in Turkey as an Integrated and Preventive Environmental Management Approach

Özet

Sanayi Devrimi ve ortaya çıkardığı yaşam biçimlerindeki değişmeye ek olarak özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısında büyük bir hız kazanan teknolojik ve sınai ge- lişmeler, ekolojik değerlerin tahrip edilmesi sonucunu doğurmuştur. Ekolojik de- ğerlerin tahrip edilmesinin önlenmesine yönelik olarak iki yaklaşım ortaya çıkmış- tır. İsimleri ve içerikleri zaman içinde farklılaşan bu yaklaşımlardan birincisi Kirli- lik Kontrolü Yaklaşımı, ikincisi Temiz Üretim Yaklaşımı dır. Kirlilik kontrolü yak- laşımı kirlilik ortaya çıktıktan sonra yapılan uygulamaları içerirken, temiz üretim yaklaşımı ürünün geliştirilmesi ve üretilmesi sürecinde kirleticilerin azaltılmasına yönelik bütünsel tedbirleri kapsamaktadır. Temiz üretim yaklaşımı çevresel fayda yanında ekonomik getiriler sağlayan bir üretim stratejisidir. Temiz üretim yaklaşı- mı hammadde ve enerjiyi daha az kullanmayı, yeniden kullanım ve geri dönüşü- mü arttırmayı, daha az atık oluşturmayı, tehlikeli atık miktarını azaltmayı amaç- lamaktadır. 1980 li yıllardan bugüne kadar AB de desteklenen çalışmalar, 1989 yılından bu yana UNEP aracılığıyla yaygınlaştırılmaktadır. Türkiyede ise temiz üretim yaklaşımına yönelik ilk çalışmalar 1999da TÜBİTAK ve TTGV tarafından geliştirilmiştir. Temiz üretime yönelik çalışmalar hızla artmaktadır. 10.Kalkınma Planı hedefleri arasında da yer alan temiz üretim yaklaşımı, sanayiye yönelik uy- gulamalarda teşviklerle yaygınlaştırılmaya çalışılmaktadır.

Abstract

Together with Industrial Revolution and resultant changes in life styles, rapid technological and industrial developments throughout the second half of the 20th century resulted in various destructions over ecological resources. There are two approaches evolved for the prevention of such destructions over ecological sour- ces. These approaches are Pollution Control Approach and Clean Production Approach. While pollution control approach includes the implementations carri- ed out after the emergence of pollution, clean production approach includes the integrated measures to be taken to reduce the pollutants during the product de- velopment and production processes. Clean production approach targets the re- ductions in raw material and energy use, hazardous waste creation, increments in re-use and recycle. Such implementations have been supported in EU since 1980s and widespread in UNEP since 1989. Clean production approach in Tur- key was brought into action in 1999 by TUBITAK and TTGV and relevant imple- mentations were also included in 10th Development Plan.