GÜNLÜK BELLEK öLÇEKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ: BİR FAKTÖR ANALİZİ ÇALIŞMASI“

Özet

Bu araştırma ülkemizde günlük bellek ölçme araçlarının geliştirmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda hem günlük belleğin farklı boyutlarını değerlendiren beş farklı günlük bellek ölçeği hem de kapsamlı değerlendirmelerde kullanılmak üzere "Çok Boyutlu Günlük Bellek Ölçeği geliştirilmiştir. Araştırmada, yaş ve eğitime değişkenleri dikkate alınarak beş farklı yaş aralığında (14--19; 20-29; 30-44; 45-59; 60--85) ve farklı eğitim düzeyinde (ilköğretim, lise ve üniversite) bulunan 1944 (1319 Kadın, 623 Erkek) kişiden veri toplanmıştır. Elde edilen bulgular; ülkemizde kullanılabilecek beş farklı günlük bellek ölçeğinin yanı sıra, kapsamlı değerlendirmeler için geliştirilen Çok Boyutlu Günlük Bellek Ölçeği 'nin farklı alt faktörleri olan geçerli ve güvenilir ölçme araçları olduğuna işaret etmektedir. Günlük bellek araştırmalarında ve klinik uygulamalarda kullanımı uygun olan ölçeklerin özelliklerine kısaca değinmek gerekirse: Günlük Bellek Ölçeği, genel günlük unutkanlıkları; Günlük Bellek Telafı Ölçeği, günlük yaşam içinde unutmamak üzere kullandığımız telafi yöntemlerini; Günlük Bellek İşlevselliği Ölçeği, kişilerin günlük belleklerinin ne kadar işlevsel olarak değerlendirdiklerini; Günlük Bellek Başarısızlıkları Ölçeği, günlük yaşamdaki bellek başarısızlıkları ile ne sıklıkta karşılaşıldığı ve son olarak İleri ve Geriye Doğru Günlük Bellek Ölçeği de, geleceğe ve geçmişe ilişkin hatırlanması gerekenlerin değerlendirildiği bir ölçek niteliğindedir. Çok Boyutlu Günlük Bellek Ölçeği ise, bütün bu boyutları içeren ancak ölçeklerin toplamından daha kısa ve kapsamlı bir ölçek niteliğindedir. Ölçeklerin faktör yapıları ile ilgili analizler, literatüre paralel olarak, farklı ve belleğin daha ayrıntılı değerlendirilmesine olanak tanıyan alt faktörler içerdiğine işaret etmektedir. Bulgular, benzer ölçekler ile yapılmış çalışmalarda elde edilen boyutlar çerçevesinde tartışılmıştır.

Abstract

Bu araştırma ülkemizde günlük bellek ölçme araçlarının geliştirmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda hem günlük belleğin farklı boyutlarını değerlendiren beş farklı günlük bellek ölçeği hem de kapsamlı değerlendirmelerde kullanılmak üzere "Çok Boyutlu Günlük Bellek Ölçeği geliştirilmiştir. Araştırmada, yaş ve eğitime değişkenleri dikkate alınarak beş farklı yaş aralığında (14—19; 20-29; 30-44; 45-59; 60—85) ve farklı eğitim düzeyinde (ilköğretim, lise ve üniversite) bulunan 1944 (1319 Kadın, 623 Erkek) kişiden veri toplanmıştır. Elde edilen bulgular; ülkemizde kullanılabilecek beş farklı günlük bellek ölçeğinin yanı sıra, kapsamlı değerlendirmeler için geliştirilen Çok Boyutlu Günlük Bellek Ölçeği 'nin farklı alt faktörleri olan geçerli ve güvenilir ölçme araçları olduğuna işaret etmektedir. Günlük bellek araştırmalarında ve klinik uygulamalarda kullanımı uygun olan ölçeklerin özelliklerine kısaca değinmek gerekirse: Günlük Bellek Ölçeği, genel günlük unutkanlıkları; Günlük Bellek Telafı Ölçeği, günlük yaşam içinde unutmamak üzere kullandığımız telafi yöntemlerini; Günlük Bellek İşlevselliği Ölçeği, kişilerin günlük belleklerinin ne kadar işlevsel olarak değerlendirdiklerini; Günlük Bellek Başarısızlıkları Ölçeği, günlük yaşamdaki bellek başarısızlıkları ile ne sıklıkta karşılaşıldığı ve son olarak İleri ve Geriye Doğru Günlük Bellek Ölçeği de, geleceğe ve geçmişe ilişkin hatırlanması gerekenlerin değerlendirildiği bir ölçek niteliğindedir. Çok Boyutlu Günlük Bellek Ölçeği ise, bütün bu boyutları içeren ancak ölçeklerin toplamından daha kısa ve kapsamlı bir ölçek niteliğindedir. Ölçeklerin faktör yapıları ile ilgili analizler, literatüre paralel olarak, farklı ve belleğin daha ayrıntılı değerlendirilmesine olanak tanıyan alt faktörler içerdiğine işaret etmektedir. Bulgular, benzer ölçekler ile yapılmış çalışmalarda elde edilen boyutlar çerçevesinde tartışılmıştır.