Ebû Ali el-Fârisî’nin Hocası ez-Zeccâc’a Yönelttiği Sarfla İlgili Eleştiriler

Özet

Bu makalede Ebû Ali el-Fârisî’nin (ö. 377) ،hocası ez-Zeccâc’ın (ö. 311) Me‘âni-i’l- Kur’ân ve İ‘râbuh adlı eseri çerçevesinde ona yönelttiği ibdal ،iştikâk ve cem‘ gibi sarf konularıyla ilgili eleştirileri ele alındı. Makale bu sınırlılığa sahip olmasına rağmen ez-Zeccâc’ın görüşleri hakkında tam bir fikir verebilmek adına imkan nisbetinde mütekadim ve müteahhir nahiv alimlerinin kanaatlerine de başvuruldu. Araştırma ،ez-Zeccâc’ın sarf ve nahiv problemlerine dair görüşlerinin ilmî değerini ortaya koymaya çalışmaktadır. O ،görüşlerinde ،nahivciler tarafından ittifakla kabul edilen semâ‘ ،kıyas ve illet gibi nahvî asılları esas almıştır. Kıraatler konusundaki yöntemi ise ،Arap kelâmına ve nahiv kurallarına uygun olanı tercih etmektir. Nitekim onun ،bu şartları ihlal eden mütevatir yedi kıraatten bazılarını dahi onaylamadığı görülmektedir. Bunun yanı sıra çalışmamızda ،alimler arasındaki ihtilafların Arap dilinin gelişimine büyük katkı sağladığı ve bu tartışmaların araştırmacılara yeni ufuklar açtığı ortaya konmuştur.

Abstract

In this article, we tried to examine Abu ‘Ali al-Farisi’s objection to his master Zajjaj in his book Ma’ani l-qur'an wa-i'rabuh in terms of morphology, ibdal (morphological change) ishtiqaq (derivation) and jam‘ (plural). Also, the grammatical opinions of early and later scholars were included using explorative method in order to clarify Zajjaj’s views which were attached to the end of this paper. In this context, this study aims to discover Zejjaj’s approach to morphological and grammatical problems as well as his scientific insight. He employed such criteria as hearing (sama’) and analogy (qıyas) on which all grammar scholars agreed. His method in accepting recitations (Qira’at) was compatible with the Arabic standards. Thus, we observe that he rejected some recitations which are not consistent with grammatical rules.

Anahtar kelimeler: İbdal, İştikâk, Arap dili, Sarf, Cem’, Semâ‘, Kıyas