Bazı turunçgil genotiplerinden tetraploid bitki elde edilmesi

Berken ÇİMEN,Turgut YEŞİLOĞLU,Meral İNCESU,Bilge ECEMİŞ YILMAZ,Aka Yıldız KAÇAR

Özet

Dünyada ve ülkemizde turunçgil çeşit geliştirme programlarının en güncel hedefi çekirdeksiz yeni çeşitlerin geliştirilmesidir. Turunçgillerde çekirdeksizlik doğal ve yapay mutasyonlarla sağlandığı gibi, diploid ebeveyn bitkiler veya diploid ve tetraploid ebeveyn bitkiler arasında gerçekleşen melezlemeler yoluyla da sağlanmaktadır. Bu nedenle çekirdeksizlik ıslahı çalışmaları açısından, turunçgil gen kaynaklarında doğal olarak bulunmayan tetraploid bireylerin üretilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, ploidi ıslahı yoluyla çekirdeksiz yeni turunçgil çeşitlerini geliştirmek amacıyla tetraploid bitki elde edilmesine yönelik olarak planlanmıştır. Çalışmada, Klemantin 22D mandarini, W. Murcott mandarini ve Moro kan portakalı genotipleri kullanılmış ve bu genotiplerin aşı kalemlerine kolhisin uygulamasının tetraploid bitki elde edilmesine etkileri araştırılmıştır. Aşı kalemlerine %0.0, %0.2, %0.4, %0.6 ve %0.8 dozlarında 4, 6 ve 8 saat süreyle kolhisin uygulaması gerçekleştirilmiştir. Kolhisin uygulamaları sonucu elde edilen bitkilerde canlılık oranı (%) belirlendikten sonra tüm bitkilerden alınan yaprak örneklerinde flow sitometri yoluyla ploidi analizi yapılmıştır. Ayrıca tetraploid bitkilerde stomal gözlemler (stoma yoğunluğu, uzunluğu, genişliği, büyüklüğü ve indeksi) yapılarak diploid bitkiler ile karşılaştırılmıştır. Çalışma sonucunda, Klemantin 22D aşı kalemine 6 saat süreyle %0.4 dozunda yapılan uygulama sonucu bir adet tetraploid (4x) bitki elde edilmiştir. Ayrıca W. Murcott mandarini ve Moro Kan portakalı çeşitlerinden mixoploid (2x+4x) bitkiler elde edilmiştir.

Abstract

Improving new seedless citrus varieties is currently the main aspect of citrus breeding programs for both our country and the world. Triploid plants can be recovered directly from artificial and spontaneous mutations as well as crosses between two diploid genotypes resulting from the fertilization of 2n megagametophyte or by hybridization between diploid and tetraploid parents. Thus, production of tetraploid plants which are not naturally found in citrus germplasm has a great importance in terms of seedlessness breeding studies. This study covers production of tetraploid plants for parental usage in order to improve new varieties by ploidy manipulation. Buds of Clementine 22D, W. Murcott and Moro blood orange were used as plant material and effects of colchicine treatments on production of tetraploid forms of these genotypes were investigated. In this purpose, scion buds were treated with colchicine at concentration levels of 0.0%, 0.2%, 0.4%, 0.6% and 0.8% for 4, 6 and 8 hours. After treatments, survival rate (%) of plants was recorded and ploidy levels of the plants were determined by flow cytometry analysis. In addition, stomatal observations were recorded such as stomata density, length, width, size and index on the leaves of tetraploid plants in order to compare them with the observations of diploid plants. As a result of the study one tetraploid plant of Clementine 22D mandarin was recovered from the 0.4% colchicine treatment for 6 hours. Besides, mixoploid (2x+4x) forms of W. Murcott mandarin and Moro blood orange were recovered.