OSMANLI MİDİLLİSİ'NDEKİ ŞAHIS VAKIFLARININ AMAÇLARINA DAİR

Özet

Osmanlı vakıfları değişik kıstaslarda incelenebileceği gibi, kuruluşu bakımından cemaatin bir araya gelmesiyle veya şahıslar tarafından kurulan vakıflar başlığı altında da incelenebilir. Şahıslar tarafından kurulan vakıflarda, malların müsaderesini önlemek ve servet transferini gerçekleştirmek gibi gizli hedefler bulunsa bile bütün vakıflarda aslında temel amaç "hayır"dır. Şahıs vakıfları ile insanlar hem maddî hem de manevî kazançlar elde etme yoluna gitmişlerdir. Midilli, yüzölçümü bakımından çok geniş olmayan bir ada olmasına rağmen, ekonomik ve jeo-politik öneminden ötürü adada önemli sayıda vakfın kurulduğu görülür. Kayıtlarda görülebilen, adaya ait vakıf sayısı 607'dir. Adanın konumu, toprağının verimi, sularının kalitesi, zirai olarak ki özellikle zeytin ve zeytinyağı üretimindeki önemi, ticarî yollar ve hac yolu üzerinde olması, başkent İstanbul'a olan yakınlığı vakıf sayısı bakımından adanın zenginleşmesinin temel nedenleri olarak gösterilebilir. Adadaki vakıflardan 236'sı cemaatin bir araya gelerek kurduğu vakıflarken, 371 vakıf ise şahıslar tarafından kurulmuştur. Bu çalışmada şahıslar tarafından kurulmuş olan bu 371 vakıftan, vakfiyeler ve diğer arşiv belgelerinde amaçları tam olarak belirlenebilmiş 152 vakfın kuruluş amaçları hakkında bilgi verilmiştir.

Abstract

One may review Ottoman vaqfs in two different angles: the foundations established by communities and the ones created by individuals. As far as the individual vaqfs are concerned, some hidden agenda behind their creation should be recognized as in many cases they were established to avoid confiscation of its property and to allow the inheritance of the wealth. However, the main principle of the vaqfs remained charity work. By founding the individual vaqfs, people tried to obtain materialistic as well as spiritual benefits. Although Lesvos covers a relatively small area, due to its economic and geopolitical importance the number of vaqfs on the island was significant. The number of vaqfs officially recorded in the island's registers reached 607. Primary reasons for such a high quantity of vaqfs on Lesvos are its attractive location, extremely fertile soil, premium water quality, agricultural activity especially regarding olive and olive oil production. Other justification for such an exceptional number of vaqfs on the island could certainly be its geographical position being situated on the important trade and pilgrimage routs and its relatively close proximity with the capital city of Istanbul. 236 vaqfs registered on the island were the community foundations, while 371 were individual ones. This work aims at presenting credible information found in the archives and vaqfiyes on the objectives behind the establishment of 152 of the 371 individual vaqfs.