Femaleness, femininity and feminotopia: The female hamam as a homosocial space

Özet

Mekanlar, sadece çeşitli kullanıcı kimliklerine değil aynı zamanda bu kimliklerin kurgulandığı sosyal, kültürel ve politik ortamlara da bağlı olarak birçok farklı biçimde cinsiyetlenebilirler. Mekanların bu çok yönlü cinsiyetlenme potansiyeli, erkek egemen sistemin, erkeği kamusal, kadını da özel alanlarla ilişkilendirdiği küresel ikiliklerle kaçınılmaz olarak başetmek zorunda olsa da; mekanların bu ikili cinsiyetlenme biçimi farklı kültürel coğrafyalardaki yaşanmışlıklar yoluyla ters yüz edilebilir. Türk mahalle hamamı, tarihsel olarak kendi çevresel donanımını düzenleyen kamusal normların, kadın kullanıcıların özelleşmiş mekansal pratikleri yoluyla ters yüz edildiği, cinsiyetlenmiş bir mekandır. Bu çalışma hamamın erkek egemen kurulumlarına, alternatif eleştirel bir yaklaşımla bakmakta ve hamamdaki kadınlar bölümüne, homososyal bir mekan olarak odaklanmaktadır. İlk bölümde, hamamın cinsiyetlere göre bölünmesinin günlük mekansal pratiklere yansıması sorgulanırken, ilerleyen bölümlerde, kadın araştırmacı, etnograf ve gezgin yazılarının derinlemesine okunması ve yorumlanmasına bağlı olarak kadınlar hamamında ortaya çıkan çeşitli cinsiyetlenme biçimlerinin üçlü bir analizi yapılmaktadır. Sonuçta, kadınlığın kültürel mekanı, dişiliğin temsili mekanı ve kadın otonomisi, güçlenmesi ve iradesine ait bir feminotopya başlıklarında yapılan bu analizler ışığında, kadınlar hamamındaki homososyalleşmenin, Osmanlı- Türk toplumundaki heterojen cinsiyetlenme biçimlerinden türeyen özgün bir, homojen sosyalleşme biçimi olduğu üzerinde durulmaktadır.

Abstract

Spaces are gendered in a myriad of different ways in accordance with not only various user identities, but also social, cultural and political domains, within which these identities are constructed. Although this multi-faceted gendering potential of spaces inevitably challenge the global binary constructs (male/female; public/private) of the patriarchal system in which the male is associated with the public and the female with the private sphere; this twofold gendering of spaces may well be subverted by means of the lived experiences in various cultural geographies. The Turkish neighborhood bath (mahalle hamamı) is one such gendered space in which the public norms of its environmental setting have been subverted by means of privatized spatial practices of its female users. In an alternative critical approach to male-dominated constructions of the hamam, this paper focuses on the womens section of the neighborhood hamam as a homosocial space. In the first part, I consider whether the sexual division of the hamam reflects any difference in daily spatial practices. In the following parts, based on an in-depth reading and interpretation of the literary works by critical female scholars, ethnographers and travelers, I make a threefold analysis of various genderings that occur in the females hamam: (1) a cultural space of femaleness, (2) a representational space of femininity, (3) a feminotopia of female autonomy, empowerment and pleasure. In light of the analyses, I conclude that the homosociability in the females hamam is a unique kind of homogenous sociability derived from heterogeneous forms of genderings in the Ottoman-Turkish society.