Yeraltısuyu akış yönünün kararlı izotoplar kullanılarak belirlenmesi

Özet

Yeraltısuları hidrolojik çevrim içerisinde önemli bir yere sahiptir. Yeraltısuları, içme suyu ve sulama amacıyla kullanılan tatlı su kaynakları içerisinde en fazla miktarda suyu ihtiva eder. Bu suların orijini akış hızı, yaşı ve akış yönü üzerine birçok araştırma mevcuttur. Bu yazıda yeraltısuyu akış yönünün klasik hidrolojik yöntemlerden farklı olarak kararlı izotoplar kullanılarak bulunması anlatılmaktadır. Bu yöntemde çalışma yapılan bölgede yeraltısuyu numunesi alınan noktalar harita üzerinde işaretlenmektedir. Harita üzerinde seçilen herhangi bir referans noktasına göre yeraltısuyu numunesi alınan noktaların X ve Y koordinatları bulunmaktadır. Daha sonra bu noktalardaki suların bünyesinde bulunan kararlı izotopların (oksyen-18 veya döteryum) değerleri ölçülmektedir. Ölçülen bu değerler ile daha önceden belirlenmiş olan X koordinatları regüle edilmektedir. Çalışma alanı içerisinde numune alınan her noktaya ait X ve Y değerleri, referans noktasından geçen eksenler vasıtasıyla ikişer derecelik artışlar ile 180° döndürülmektedir. Bu işlem sonucunda maksimum korelasyon katsayısının elde edildiği açı değeri yeralttsuyu akış yönünü vermektedir. Yukarıda anlatılan yöntem çeşitli çalışmalarda uygulanmış olup, ülkemizde de 1979 yılında Ege bölgesindeki Edremit ovasında "Edremit Ovasında izotoplar kullanılarak Yeraltısuyu Bütçesi ve Karakteristiklerinin belirlenmesi", 1969 yılında iç Anadolu bölgesindeki Konya kapalı havzasında "Konya kapalı havzasında yeraltısuyu hareketinin izotop teknikleri ile incelenmesi ve 1972 yılında orta Anadolu bölgesindeki Niğde-Misli ovasında "Niğde-Misli ovasmdaki yeraltısuyu karakteristiklerinin izotoplar kullanılarak belirlenmesi" adlı çalışmalarda belirlenmiş olan lokasyonlar ve yapılmış olan kararlı izotop analiz sonuçlan kullanılarak yeraltısuyu akış yönü yeniden belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar yukarıda adı geçen çalışmalar ve klasik yöntemler ile bulunan sonuçları doğrulamaktadır.