Türkiye’de İtfaiye Hizmetinin Anatomisi: Envanter Çalışmasından Notlar

Özet

Bu makale, Türkiye’de itfaiye birimlerine posta yolu ile uygulanan “itfaiye en- vanter çalışması”nın betimsel analizine dayanmaktadır. Çalışmanın gerçekleşti- rildiği Türkiye Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü (TODAİE), Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 2018’de kapatıldığında, başka şeylerle birlikte raporu henüz ta- mamlanmış İtfaiye Envanter Çalışması da bir belirsizlik içinde kalmıştır. İtfaiye Envanter Çalışması, Türkiye’de itfaiye istatistiklerinin tutulmaması nedeniyle, itfaiye istatistiklerini derlenen ilk çalışmadır. Bu makalede, sözü edilen çalış- manın 30 büyükşehir ile sınırlı verilerinin betimsel analizine yer verilmiştir. Bu tercihin nedeni, büyükşehir itfaiyelerinin 2016 tarihli verilerini test etme olana- ğının bulunmasıdır. Araştırmada, itfaiye hizmeti üç boyutta kavranmıştır. Bun- lardan ilki altyapıdır; istasyon ve araç sayısı değişkenleri ile ölçülmüştür. İkinci boyut, iş gücüdür; bu boyut altında personel sayısı ile personel eğitimi üzerinde durulmuştur. Son boyut ise hizmet üretim sürecidir; bu boyut kapsamında farklı yangın türlerine müdahale yöntemleri ve iş akış süreci kavranmaya çalışılmış- tır. Posta yoluyla uygulanan anket çalışması üç bölümden meydana glemiştir. İlk bölümde, itfaiye teşkilatına dair genel bilgileri içeren 17 açık uçlu soruya yer almıştır. Soru kağıdının ikinci bölümü itfaiyede iş gücüne dair soruları içermek- tedir. Üçüncü bölüm envanter olarak düzenlenmiş ve itfaiye teşkilatlarının araç türü, sayısı, markası, modeli ve bakım periyodu gibi bilgiler sorulmuştur. İtfaiye hizmet kapasitesinin betimlenmesinde; “altyapı”, “personel kapasitesi” ve “yan- gına müdahale süreci” olmak üzere üç değişkenden yararlanılmıştır. Araştırmada derlenen itfaiye aracı ile ilgili veriler, 2006 tarihli İtfaiye Yönet- meliği’nde yer verilen asgari araç standartlarıyla kıyaslanmıştır. Personel ve istasyon verileri ise Dünya Yangın İstatistikleri Merkezi’nin (CTIF) verilerine göre değerlendirilmiştir. Araştırmanın büyükşehir itfaiye birimleri ile sınırlandırılmış bulguları üç maddede özetlenebilir: İlk olarak, Türkiye’de itfaiye altyapısı, uluslararası göstergelere kıyasla göreli olarak zayıftır; ayrıca 2006 tarihli İtfaiye Yönetmeliği’nin öngördüğü asgari araç ölçütlerini karşılayamamaktadır. İkinci olarak, uluslararası itfaiye göstergelerine göre, Türkiye’de nüfus başına düşen itfaiye personeli sayısı göreli olarak düşüktür. Üçüncü ve son olarak, Türkiye’de büyükşehir itfaiyeleri, kentsel yangına müdahalede, standartlaşmış bir iş akış sürecine sahiptir; ancak bilgi ve donanım bakımından kimyasal ve sanayi yan- gınları karşısında güçlendirilmeleri gerekmektedir. Araştırmanın, sayıların ötesinde gösterdiği gerçek şudur ki, geleneksel olmayan tehditler çağı olarak da nitelenen 21. yüzyılda, büyükşehirlerde yoğunlaşan nü- fus ve kent mimarisinin sergilediği özellikler nedeniyle, itfaiye hizmeti, yüksek öncelikli kamu hizmeti olarak görülmek durumundadır.

Abstract

This article is based on the descriptive analysis of the “fire brigade inventory study” applied to municipal fire department in Turkey by mail. Then the Public Administration Institute for Turkey and Middle East (TODAIE), where this study was carried out, was closed in 2018 by the Presidential Decree and the Fire Bri- gade Inventory Study, whose report has been just completed remained in state of uncertainty, among other things. However, it can be claimed that the relati- ve importance of our Fire Brigade Inventory study, whose analysis and report writing was completed at the end of 2017, still continues; because there are no national statistics on fire services in Turkey. In this article includes a descriptive analysis of the data limited to 30 metropolitan cities. There are two reasons for this preference: First, metropolitan municipalities provide the opportunity to determine the current level of validity of 2016 data. Secondly, the research team also conducted fieldwork in five metropolitan cities. We also obtained meaning- ful qualitative data through the semi-structured interviews by conducting in Is- tanbul, Ankara, Izmir, Antalya, and Bursa metropolitan fire departments in 2016. This gave us important advantages in terms of making sense of the numerical analyzes of the data compiled with the questionnaires. In the questionnaire of our inventory study, the fire service capacity was cap- tured in three dimensions. The first is infrastructure that covers number of sta- tions, and of vehicles. The second dimension is about labourforce; under this dimension, the number of personnel and personnel training were emphasized. The last dimension is related to the production process of fire services; within the scope of this dimension, the fire response method was emphasized, and the workflow process and the methods of responding to different types of fire were tried to be comprehended. In the first part of the questionnaire, there were 17 open-ended questions containing general information about the Fire Brigade. The second part of the question paper includes questions for firefighters. The third part was organized as an inventory by covering information about vehic- le type, number, brand, model, and maintenance period of fire departments. Analysis of fire service capacity carried out under three headings: “firefighting vehicles and infrastructure”, “personnel capacity” and “fire response process”. In order to make sense of the analysis, fire truck statistics were compared with the vehicle standards in the 2006 Fire Brigade Regulation, and the number of personnel and stations were compared with the data of the World Fire Statistics Center (CTIF). The results of our inventory study, which are limited to metro- politan fire departments, can be summarized as follows: First, the firefighting infrastructure in Turkey is relatively inadequate compared to international in- dicators and cannot even meet the minimum vehicle criteria specified by the 2006 Fire Brigade Regulation. Secondly, according to international firefighting indicators, the number of firefighters per population in Turkey is relatively low. Finally, even though metropolitan municipalities in Turkey have a standardized workflow process in responding to urban fires, their knowledge and equipment against chemical and industrial fires need to be strengthened. The fact that this study shows beyond the numeric expressions, is that in the 21st century, which is also called the ‘century of non-traditional threats’, the fire service has to be seen as a high priority public service due to the population concentrated in the cities and the characteristics of the urban architecture.