Fareler ve İnsanlar: 20. Yüzyılın Başında Galata Limanında Hijyen, Veba ve Farelerle Mücadele

Of Mice and Men: Hygiene, Plague and Fight Against the Rats in Galata Harbout at the Onset of the 20th Century

Özet

Beşerî varoluşun ilk dönemlerinden bu yana insan, doğal afetler karşısında kimi kez çaresiz kalarak bunun Tanrı(lar)’ın gazabı olduğuna kanaat getirmiş kimi kez de karşılaştığı sorunlarla yüzleşerek onların üstesinden gelmeye çabalamıştır. Deprem, sel, heyelan, yangın ya da çığ gibi doğal tehlikelere cevaben barajlar inşa edilmiş, ormanlar ıslah edilmeye çalışılmış, tarım teknolojisi ve gıda depolama işlemleri geliştirilmiştir. Doğaya gereksizce müdahalede bulunan çoğu zaman insanın bizatihi kendisi olmuş, ama birtakım hayvan türleri de ekosistemlerindeki aksama nedeniyle dönemsel olarak felaketlere yol açmıştır. Bu tehditlerden biri de tarım ürünlerine zarar veren, kemirgen bir canlı olması hasebiyle etrafını tahrif eden ve daha ziyade lağım türünden mekânlarda yaşamasıyla türler arasında ya da tür içinde hastalık taşıyan farelerdir. Bu makale, 1880-1905 yılları arasında Galata’da bir afet biçimi olarak fare tehditlerine karşı alınan önlemleri kamu sağlığı ve hijyen arayışı bağlamında tartışmayı amaçlamaktadır.

Abstract

Since the dawn of the mankind, humans sometimes could find no way out of natural disasters and were convinced that these incidents were the wraths of God(s). At other times, they tried to overcome their problems by facing them. Dams were built, forests were attempted to be renewed, agricultural technology and food storage processes were improved as an answer to the natural menaces as earthquake, flood, landslide, fire or avalanche. However, the unnecessary interventions to the nature were mostly by the humans themselves. On the other side, some animals caused periodical disasters because of the setbacks in their ecosystem. One of these animals were rats that damaged the agricultural products, destroyed their surroundings since they were rodents and carried diseases between and within the species as pests that lived mostly in the sewers. This article aims to discuss the measures taken against mice in Galata within the context of hygiene and public health between the years of 1880-1905.