XIX. Yüzyılın Başından XX. Yüzyılın Başlarına Arap Coğrafyasında Mevlevihaneler

Mevlevi Lodges in the Arab Land from 19th Century to the Beginning of 20th Century

Özet

İslâm inancının muhtelif coğrafyalarda yayılmasıyla birlikte zamanla İslam toplumu içerisinde tasavvufî akımlar da ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu tasavvufi akımlardan biri de Mevleviliktir. Mevlevilik, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin fikirleri ve öğretileri etrafında şekillenen ve Anadolu'da 13. yüzyılda ortaya çıkmış bir tarikattır. Mevleviliğin usul âdâb ve kaidelerinin belirlenmesi ve bir tarikat olarak teşkilatlanması ise büyük ölçüde Mevlânâ'nın oğlu Sultan Veled ile başlamıştır. Mevlevilik, ortaya çıkmasından sonra bilhassa Anadolu'da, Balkanlarda ve Arap coğrafyasında önemli ölçüde yayılmıştır. Söz konusu bölgelerde birçok Mevlevihane açılarak Mevlânâ'nın fikirleri, hayat felsefesi ve öğretilerinin yayılması ve kalıcı olması sağlanmıştır. Arap Coğrafyasında Mevlevihânelerin açılışında Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin yedinci nesil torunlarından Afyonkarahisar Mevlevihanesi şeyhlerinden Semâî Mehmet Çelebi'nin önemli katkıları olmuştur. Onun XVI. yüzyılda, Irak, Suriye ve Mısır'a yaptığı seyahatler sonucunda muhtelif Mevlevihaneler açılmıştır. XVII. ve XVIII. yüzyıllarda da Arap coğrafyasında Mevlevihaneler açılmaya devam etmiştir. Bu süreçte, Bağdat, Kerkük, Musul, Şam, Şehrizor, Trablusşam, Halep, Hama, Humus, Kudüs, Lazkiye, Mekke, Medine ve Kahire gibi yerleşim yerlerinde Mevlevihaneler açılmıştır.

Abstract

Mevleviyeh, Mevlevi Chamber, Mevlana, Arab Land, As Islamic faith spread in various lands, some sufistic strands in Islamic society began to appear. One of thesesufistic strands is known as Mevleyiveh. Meyleviyeh is a dervish order, which essentially originated from the thoughtsand doctrines of the Mevlana Celaleddin Rumi in the 13th century Anatolia. Defining Mevlevi’s procedures, observances, rules and its organization as a dervish order mostly began with Mevlana’s son Sultan Veled. Mevlevi sufismspread especially in Anatolia, Balkans and Arab Land to large extend after it appeared. Many Mevlevi lodges wereopened in aforementioned regions in order to spread Mevlana’s thoughts, philosophy and doctrine and provide themprolonged. Semai Mehmet Çelebi, who was the 7th descendant of Mevlana and one of the sheikhs of AfyonkarahisarMevlevi Lodge, greatly contributed to the openings of new lodges in Arab Land. Various Mevlevi lodges were openedafter his visits to Iraq, Syria and Egypt in the 16th century. Other Mevlevi lodges were opened successively in Arab region in the 17th and 18th centuries. In this process, Mevlevi lodges were opened in locations such as Baghdad, Kirkuk,Mosul, Domescus, Shahrizor, Tripoli, Aleppo, Hama, Homs, Jerusalem, Latakia, Mecca, Medina, Cairo and Algeria.