Sadaka-i Sultânî Defterine Göre Havâss-ı Refîa’da Mahalleler ve Fakirleri

According to the Sadaka-i Sultânî Notebook the Streets and its Poor People at Havâss-ı Refîa

Özet

Gerçek ve doğruluk anlamlarına karşılık olarak kullanılabilen “sıdk” kökünden türetilen “sadaka” kelimesi, dinî bir vecibeye yüklenmiş yardım, yardımlaşma, gönüllü bağış vb. olarak nitelendirilebilecek davranışların geneli için kullanılmaktadır. İslam inancı, toplumda görülen yoksulluk ve düşkünlüğün ortadan kaldırılması için gerek ferdî gerekse toplumsal olarak mücadele etmeyi bir görev olarak görmüştür. Bu anlayış nedeniyle yoksula ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmek, fakirleri ve yolda kalmışları doyurmak ve barındırmak ibadet olarak nitelendirmiştir. Osmanlı Devleti idaresinde kurulan vakıflarda söz konusu amaçları gerçekleştirme amacıyla kurulmuştur. Bununla birlikte imparatorluğun her noktasında bulunan tekke ve zaviyelerde bu gruplarla ilgilenmeyi kendileri için bir görev olarak kabul etmişlerdir. Osmanlı Sultanları ve hanedanın diğer üyeleri de kurduğu vakıflarla bu organizasyon içerisinde bulunmuşlardır. Vakıfların haricinde Osmanlı sultanları bayram, düğün, cenaze, sefer, zafer vb. gibi durumlarda özellikle İstanbul halkına bağış veya ihsanlarda bulunmuştur. Özellikle sultanların çıktıkları ilk seferlerde saray efradına ve fakirlere dağıtılmak üzere sadaka ve ihsanlarda bulunması belgelere yansımıştır. 1246/1859 tarihli defter Sultanların “sadaka” anlayışlarının bir yansımasıdır. Payitaht’ın üç beldesinden birisi olan Eyüb Sultan önemli bir dinî merkezdir. Makalemizde bu belde sınırlarında ki mahalle, kasaba ve karyelerinde sadaka verilen şahısların künye bilgileri ile “Osmanlı İmparatorluğunda Sadaka” ve “Sultan Sadakaları” hakkında bilgiler verilecektir.

Abstract

The word “Sadaaka” means charity, derived from “sıdk” root, which can be used in response to the meaning of truth and righteousness, refers to aid, assistance, voluntary donation, etc.,which are imposed on a religious duty. It is used for the general behavior that can be describedas. Islam has seen it as a duty, both individually and socially, to combat poverty and indulgence insociety. Because of this understanding, to help the poor and the needy, to feed the poor and thosewho stay on the road and harbored as worship.It was established with the aim of realizing these aims in the foundations established underthe administration of the Ottoman State. However, in all the dervish lodges and lodges throughoutthe empire, it was their duty to take care of these groups. Ottoman Sultans and other members of the dynasty were also involved in this organization.Apart from the foundations, Ottoman sultans were able to organize festivals, weddings, funerals, expeditions, victories and so on. In such cases, he made donations or grants to the people ofIstanbul in particular. In particular, the first time the sultans went to the palace efrad and charityto be distributed to the poor and the bestowal is reflected in the documents.The notebook dated 1240/1825 is a reflection of the Sultan’s “charity” understanding. Inour study, in line with this understanding, information about the charity given in one of the threedistricts of payitaht and in the neighborhoods, towns and villages in the borders of Eyub Sultan,known as an important religious center, and information about “Charity in the Ottoman Empire”and “Sultan Charity” will be given.