Osmanlı Kadınının Apolitikleştirilme Gerekçeleri

Özet

Geleneksel ataerkil toplumlarda siyasetin rotası çoğunlukla erkekler tarafından çizilmiştir. Beylikten devlete geçiş süreciyle birlikte Osmanlı Devleti’nde de siyaset yapma görevi erkeğe ait olmuştur. Osmanlı tarihine yönelik çözümlemelerde ve görüş bildirilerinde kadın ve siyaset kavramları; harem, entrika, akıl ermeme, kötü gidişat gibi sözcüklerle özdeşleştirilerek, kadının apolitikleştirilmesi gerekçelendirilmiştir. Devletin klasik döneminde şer’î ve örfî kurallar ekseninde biçimlendirilmiş kadının siyasetle ilgilenme alanı siyasi evlilikler ve harem kanalıyla olmuştur. XIX. yüzyılda feminizm ile tanışan az sayıdaki Osmanlı kadını siyaseti zaman zaman toplumsal cinsiyet bağlamında sorgulayıp, katılımcı olmak istemiş zaman zaman da siyasetin kadına uygun olmayacağını belirterek arasına set çekmiştir. Bu noktada Osmanlı basınında dönem yazarları tarafından feminizm tartışmaları yaşanmış ve düşün dünyası tarafından ‘İslam (Müslüman) Feminizmi’ teorisi ortaya atılmıştır. Osmanlı kadını ve düşün dünyası dünyada ivme kazanan feminizmi bu pencereden tanımlamaya ve açıklamaya başlamıştır.Bu çalışmada feminist basamaklarla beraber dönem kadının siyasi dünyaya katılma/katılmama fikri değerlendirilmiş, biyolojik ya da fiziksel gerekçelerle yarımlaştırılan ve siyasi katılımdan yoksun bırakılan Osmanlı kadınının feminizme bakışı irdelenmiştir. Ayrıca Osmanlı kadınının siyasi sahasını belirleyen ve sınırlayan etmenler (aile, din, millet ve modernite vb.) çerçevesinde dönem kadınının siyasileşememesinin ayrıntıları incelenerek, kadının siyasal yaşam limitleri belirlenmiştir.

Abstract

In patriarchal societies, the course of politics mostly has been drawn by men. With the transition from the tribe to the state in the Ottoman Empire, the duty of making politics belonged to men. In the analysis and opinions on Ottoman history, the concepts of woman and politics have been identified with the words such as harem, intrigue, irrationality, bad goings, and this let the depolitization of woman. In the classical period of the empire, the political field of woman which was formed on the axis of traditional and conventional rules was shaped by political marriages and harem. A small number of Ottoman women, who met with feminism in the 19th century, interrogated politics in the context of gender equality and asked to be a participant. At this point, feminism debates were experienced by the writers of the period in the Ottoman press, and the theory of ‘Islam (Muslim) Feminism’ was introduced. The Ottoman elite began to define and explain feminism that gained momentum in the world, through this perspective. In this study, together with the feminist movement in Ottoman, the justifications of participating/not participating of women in the politics have been evaluated. In addition, by examining the details of depolitization of woman in the framework of factors (family, religion, nation and modernity, etc) that determine and limits the political participation of Ottoman women identifies the limitations on Ottoman women in the political life.