Kıyı etkilenebilirlik göstergesi ile türkiye kıyıları risk alanlarının tespiti

(Determining the endangered fields of turkish coasts with coastal vulnerability index)

Özet

Kıyı alanlarının bugün karşı karşıya kaldığı en ciddi çevre problemlerinden biri küresel iklim değişimleri ile beraberinde artan deniz seviyesi yükselmeleri ve bunların fiziksel etkileridir. Dünya nüfusunun önemli bir kısmı deniz seviyesinden 10-15 metre yükseklikte düşük rakımlı kıyı alanlarında yaşamaktadır. Verimli tarım alanları, ticaret limanları, turizm tesisleri gibi ekonomik değere sahip varlıklar kıyı bölgelerinde yer almaktadır. İvmelenerek yükselen deniz seviyesinin, korumasız ve düşük yükseltili kıyılarda telafisi mümkün olmayan fiziksel ve sosyo-ekonomik sonuçlar doğuracağı düşünülmektedir. Üç tarafı denizlerle çevrili ülkemizin de benzer tehditlere açık olduğu ortadadır. Bu nedenle; seviye yükselmelerinin zamana ve konuma bağlı değişimlerini izlemek, nedenlerini anlamak, yaratacağı potansiyel etkileri belirlemek ve zararları azaltmak için disiplinler arası çalışmalar yoğun bir şekilde devam etmektedir. Bu çalışmada, ulusal ölçekte denizle ilgili afetler karşısında kıyı bölgelerinin genel risk durumunun ortaya çıkarılması hedeflenmiş ve deniz seviyesi yükselmelerinin potansiyel etkileri değerlendirmek için literatürde kıyı etkilenebilirlik indeksi (CVI- Coastal Vulnerability Index) analizi olarak bilinen bir analiz gerçekleştirilmiştir. CVI analizinde; kıyı alanı, kıyı nüfusu, bitki örtüsü, tehlikeye maruz kalma durumu, topografyası, insan gelişmişlik durumu olmak üzere altı ana gösterge kullanılarak basit bir modelle etkilenebilirlik indeksleri hesaplanmıştır. Bu indekslerin büyüklüğüne göre kıyı illeri için en düşükten en yükseğe olacak şekilde risk dereceleri saptanmıştır. Bu analiz sonucunda Çukurova Deltasına sahip Doğu Akdenizde yer alan Adana ili, Egede yer alan Aydın ve Çanakkale, Marmarada yer alan Balıkesir ve Karadenizde yer alan Samsun illeri en riskli bölgeler olarak belirlenmiştir. Söz konusu bölgelerde uzaktan algılama teknikleri ve CBS araçları kullanılarak ayrıntılı etkilenebilirliğin araştırılmasının önemli olduğu ve kıyı alanı planlaması ve yönetimine katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Abstract

zones less than 10-15 meters high. Economically valuable entities such as fertile agricultural areas, trading harbors, tourism facilities are all situated on coastal areas. It is considered that accelerated sea level rise will cause unrecoverable physical and socio- economic results on low -lying and unprotected coastal areas. It is also evident that our country surrounded by seas on three sides may face similar treats. Multi- disciplinary studies are carried out intensely to monitor the spatial and te mporal changes in sea level, better understand the causes and determine the potential impacts and to mitigate the coastal hazards. In this study, it is aim to assess the vulnerability of our nations coast to sea level related hazards by employing Coastal Vulnerability Index (CVI) analysis in a national extent. In CVI analysis, the vulnerability indexes are calculated with a simplistic model and the use of six main indicators of impacts such as coastal area, population, vegetation, the state of exposure to hazards, topography and human development and the vulnerability ranks for the coastal areas are fixed from lower to higher according to the indexes. The results of the analysis show that, coastal zones of the city of Adana including Çukurova Delta located in the Eastern Mediterranean, Aydın and Çanakkale in the Aegean, Balıkesir in the Marmara and Samsun in the Black Sea coasts are highly vulnerable to sea level related hazards. Remote sensing techniques and GIS tools may be used to better delineate vulnerability and can contribute to planning and management of coastal zones in this areas.