Yüzyıllık Süreçte Tevfik Fikret'in Şermin Yapıtı Bağlamında Diliçi Çeviri ve Yanmetin Olgusu

Intralingual Translation and Paratext: A Centennial Chase of Tevfik Fikret's Şermin

Özet

Diliçi çeviriler konusundaki sınırlı sayıdaki çalışma 1928 dil devriminin ardından Osmanlıca'dan Türkçe'ye yapılan diliçi çevirilerde, bu edimin başka sözcüklerle adlandırıldığını ve tanımı üzerinde bir fikir birliğinin olmadığını göstermektedir. Bu betimleyici çalışmanın amacı, Türk edebiyatındaki ilk çocuk şiir kitaplarından biri olan Tevfik Fikret'in Şermin adlı yapıtının (1914) çağdaş Türkçe'ye aktarılan 30 farklı sürümünden hareketle diliçi çevirilerdeki hem metiniçi hem de yanmetin bağlamındaki müdahalelere ışık tutmak ve bu eserle ilgili 'güncelleme' serüveninin izini sürmektir. Çalışmada, bir eserin günümüz dil özellikleri göz önüne alınarak görüntüde dil güncellemesine yönelik olarak değiştirilmesinin sadece sözcük düzeyindeki metiniçi değişiklikler temelinde gerçekleşmediği, yayınevi politikaları ile ticari, pedagojik ve ideolojik nedenlerin metni çevreleyen yanmetin öğeleri yoluyla bu süreçte manipülatif bir etkiye sahip olduğu ortaya konmaktadır

Abstract

The limited number of studies on intralingual translations reveals that the act of intralingual translation is named with different wording in the analysis of intralingual translations made from Ottoman into Turkish, and there is no agreement on its definition. The aim of this descriptive study is to shed light on the interventions made on diachronic intralingual translations both on intralingual and paratextual contexts and to follow the adventure of modernization through 30 different versions of "Şermin" (1914) by Tevfik Fikret, which constitutes one of the first children's poem books in the Turkish children's literature. The scrutiny of the intralingual translation strategies indicates that the apparent language modernization taking into account current linguistic features is not made on lexical and structure bases only, as the publishing house policies, pedagogical and ideological concerns have also a manipulative effect through paratextual elements in this process.