TÜRKİYE YAĞIŞLARININ İZOTOP İÇERİKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Özet

Yerküredeki sınırlı tatlı su kaynakları, nüfus artışına bağlı su tüketimlerinin artması ve antropojenik kirlilik nedeni ile tehdit altındadır. Tatlı su kaynaklarını etkileyen tehditlerin olası etkilerinin izlenmesi için geleneksel araştırma yöntemlerinin yanısıra su izotoplarının kullanımı gün geçtikçe yaygınlaşmaktadır. Su izotopları ile yapılacak değerlendirmelerde öncelikli veri kaynağını yağış izotop içerikleri oluşturmaktadır. Üç kıta arasında oldukça engebeli bir topografyaya sahip olan Türkiye Atlantik Okyanusu, Basra Körfezi ve Sibirya kökenli, izotopik bileşimleri oldukça değişken hava akımlarının etkisi altında bulunmaktadır. Bu nedenle, ülke genelinde yağışın izotop içeriği yer ve zaman içinde önemli değişkenlik göstermekte, GNIP kapsamında uzun süreli gözlem yapılan Ankara, Antalya ve Adana istasyonlarının verileri ülkenin diğer kesimleri için yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle gözlem şebekesi genişletilmiş, 2012 yılından itibaren dokuz istasyondan (Adana, Ankara, Antalya, Sinop, Edirne, Rize, Erzurum, Diyarbakır, İzmir) oluşan bir izleme programı oluşturulmuştur. Bu program MGM_AD ve DSİ-TAKK arasında yapılan bir sözleşme ile ortak olarak yürütülmektedir. MGM tarafından aylık olarak toplanan yağış örneklerinin, oksijen-18, döteryum ve trityum izotop analizleri DSİ-TAKK İzotop Laboratuvarı Şube Müdürlüğü Laboratuvarlarında yapılmaktadır. Türkiye yağışlarının izotopik içeriklerinin izlenmesi amacıyla başlatılan bu çalışma kapsamında gözlem istasyonları farklı iklim bölgeleri, kot ve yağış rejimlerini temsil edecek şekilde belirlenmiştir. İstasyonların kotları 32 m ile 1758 m arasında değişmektedir. Verilerin değerlendirilmesi sonucunda kararlı (duraylı) izotop ve gerekse trityum içeriğinin ülke genelinde, yer ve zamanda belirgin farklılıklar gösterdiğine işaret etmektedir. Bu nedenle su kaynakları araştırmalarında araştırma alanına en yakın verilerin kullanılması daha güvenilir sonuçlar üretilmesini sağlayacaktır.

Abstract

Limited fresh water resources of the Earth are under pressure of increase in water demand due to increase in population and anthropogenic pollution. For interpretation of possible effects of those pressures on the fresh water resources, many researchers have been using water isotopes instead of traditional methods. Main data requirement for water isotopes based interpretation is the isotopic contents of precipitation. Turkey is located between three continents and has a substantially rugged topography. Climate over Turkey is under control of air mass trajectories originating from Atlantic Ocean, Persian Gulf and Siberia. All of those trajectories carry water vapor over Turkey with a highly variable isotopic content because of this isotopic content of precipitation over the country is aerially and temporally highly variable. Longterm water isotope records of Ankara, Adana and Antalya GNIP stations of Turkey are not sufficient to represent all country. Because of this, new observation program had been initiated at 2012 that covers nine observation stations (Adana, Ankara, Antalya, Sinop, Edirne, Rize, Erzurum, Diyarbakır, İzmir). New observation program has been co-executed by MGM_AD ve DSİ-TAKK under the rules of signed agreement. MGM_AD and DSİ-TAKK are in charge of collecting composite precipitation samples and analyzing oxygen-18, deuterium and tritium at Laboratories of DSİ TAKK Isotope Section Directorate, respectively. Observation stations have been selected to represent variable climate regions, elevation and precipitation regimes. Elevations of the observation stations vary from 32 m to 1758 m. The interpretations of observed isotope data reveal that both stable isotope and tritium contents of precipitation are aerially and temporally variable over the Turkey. For the success of water resources based researches it is crucial to use closest and/or representative precipitation isotope record.