Dergiler / FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimler Dergisi / 2018 / Sayı: 12

نظام الدين عمر بن علي المرغيناني ومنهجه الإستدلالي والترجيحي في كتابه "جواهر الفقه"

Nizamüddin Ömer b. Ali el-Merginânî ve Cevâhiru’l-Fıkh Adlı Eserindeki İstidlal ve Tercih Yöntemleri

Sayfa
479–493
DOI
—

Özet

تسعى هذه المقالة للتعريف بالعالم نظام الدين عمر بن علي المرغيناني )بعد 600هـ - 1204م( المشهور بابن صاحب الهداية وبكتابه "جواهر الفقه"، هذا الكتاب الذي جمع فيه عددا من مختصرات الحنفية وأغلبها مفقود، وقام بترتيبها على ترتيب كتاب والده الهداية. فالمقالة تذكر أهم النسخ المخطوطة الموجودة في تركية، ثم تتعرض للمقدمات المذكورة في الكتاب، ثم أسلوب مؤلفه في الشرح وعرض المسائل، وطريقته في االستدالالت والترجيحات، مع تتبع مصادره التي استقى منها كتابه، ثم خاتمة تبين على مؤلفات علماء ما وراء النهر في القرن السابع أهمية هذا الكتاب في الفقه الحنفي، وتلقي الضوء أيضا الهجري. الكلمات المفتاحية: المرغيناني، مختصر، الهداية، وراء النهر، جواهر الفقه

Abstract

Bu makale, İbn Sâhibü’l-hidâye (el-Hidâye sahibinin oğlu) olarak meşhur olan Nizâmüddîn Ömer b. Ali el-Merğînâni (ö. 600/1204) ve ona ait olan “Cevâhirü’l-fıkh” adlı eserini tanıtmak üzere kaleme alınmıştır. İbn Sâhibü’l-hidâye, konu tasnifini babasına ait Hidâye’nin tertibine benzer şekilde tertip ettiği bu eserinin içeriğini çoğunluğu kayıp mesabesinde olan Hanefi fıkhına ait muhtasar eserlerden derlemiştir. Bu makalede, Cevâhirü’l-fıkh’ın Türkiye’de bulunan en önemli yazma nüshalarına değinilmiş; müellife ve eserin müstensihi kardeşinin oğlu Zeynü’ddin ibn Abdurrahman’a ait mukaddimeler, müellifin gerek meseleleri serd ederken gerek bu meselelere çözüm getirirken kullanmış olduğu üslup ve bulunduğu tercihler ve yaptığı çıkarımlardaki istidlal yöntemi ele alınmış ve eserin beslenmiş olduğu kaynaklar incelenmeye çalışılmıştır. Makalenin son bölümünde eserin Hanefi literatüründeki önemi vurgulanmış ve hicri 7. yy’da yaşamış Maveraünnehir alimlerine ait eserlere ışık tutulmuştur.