Dergiler / Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2014 / Sayı: 39
Arap dili fiil kalıplarında fonetik değişim ve dönüşümler ( İbdal - İ‘lal – İdğam - Kalb )
- Sayı
- 2014 · Sayı: 39
- Sayfa
- 277–300
- DOI
- —
Özet
Arapçada sülasi ve rubai mezid fiillerin mazi, muzari ve masdarlarında ilk harflerin özelliğine göre ibdâl, i’lâl, idğâm ve kalb adı verilen bazı değişiklikler olur. Bu değişiklikler bazen kurallı bazen de kuralsız, bazen zorunlu bazen de isteğe bağlı bir şekilde gerçekleşir. Çoğunlukla ifti‘âl ( ,)افْتِعالtefe‘‘ul ( )تَفعلve tefâ‘ul ( )تَفاعلkalıplarında ُّ َ ُ َ َ görülen bu değişiklik kurallı olabildiği gibi bazen de kuralsız bir şekilde ortaya çıkar. Bazen bu değişiklikler hayiye (‘ ,)حيِيayiye ( ,)عيِيhâle ( )خالgibi fiillerde de ََ َ َ ََ görülmektedir. Bütün bu değişimler Kur’ân, hadis ve Arap şiirinden verilen örnekler ışığında incelenmiş ve bir arada sunulmuştur.
Abstract
‫حيصل يف ماضي األفعال املزيدة على الثّالثي والرباعي ومضارعها ومصدرها تغريات تسمى إبداالً أو إعالالً أو إدغاما أو قلبًا‬ ٌ ّ ً ّ ّ ّ ٍ ٍ ‫حسب احلروف األوَل من الكلمة. وتقع هذه التّغريات أحيانًا قياسيّةً أو غري قياسيّة، وتكون ضروريّةً أو غري ضروريّة. تظهر‬ ‫هذه التّغريات يف باب "إفتعال" و"تفعل" و"تفاعل" غالبًا ويكون التغري قياسيًّا أحيانًا أو غري قياسي أحيانًا أخرى. كما نرى‬ ٍّ ّ ّ ٍ ٍ ‫التّغريات قد وقعت يف أفعال أخرى مثل حيِي أو عيِي أو خال. لقد درسنا كل هذه التّغريات يف ظل أمثلة من القرآن الكرمي‬ ََ ََ َ َ ّ ّ ٍ ٍ .‫واألحاديث الشريفة واألبيات الشعريّة وقدمناها للقارئ العزيز بشكل منظّم‬ ّ ّ ‫الكلمات المفتاحية: الفعل املزيد، اإلبدال، اإلعالل، اإلدغام، القلب‬