Değiştirilmiş AHP (M-AHP) Yöntemi Kullanılarak Ankara İçin Taşkın Duyarlılık Haritası Üretimi

Burhan SÖZER,Sultan KOCAMAN,Hakan A. NEFESLİOĞLU,Orhan FIRAT,Candan GÖKÇEOĞLU

Özet

Doğal afetlerin artışıyla birlikte doğal tehlike duyarlılık haritalarının üretimi giderek daha önemli haline gelmiştir. Bu haritalar, şehir planlaması, afet risk değerlendirmesi, afet sonrası öncesi ve sonrası planlama çalışmaları gibi alanlarda kullanılmaktadır. Ankara’da son yıllarda sıklıkla gerçekleşen aşırı yağışlar ve taşkın olayları, yarı-otomatik veya otomatik yöntemlerle taşkın duyarlılık haritası üretiminin önemini ortaya koymuştur. Bu çalışmanın temel hedefi Ankara için taşkın duyarlılık haritası üretimidir. Bu amaçla uzman görüşüne başvurularak “Değiştirilmiş Analitik Hiyerarşik Süreci (M-AHP)” kullanılmış, alanlarındaki uzman kişiler tarafından, karar verme sürecinde kullanılan parametrelerin önem dereceleri puan olarak belirlenmiştir. Analizlerde kullanılan konumsal veriler Harita Genel Müdürlüğü (HGM) tarafından sağlanmıştır ve 2008 yılında Ankara üzerinde alınmış sayısal hava fotoğraflarını ve bunlardan üretilmiş olan TopoVT veritabanında saklanan vektör verileri içermektedir. Veriler ön işleme ile M-AHP yönteminde kullanılabilecek hale getirilmiştir. Ön işleme aşamasında TopoVT’de yer alan münhaniler kullanılarak sayısal arazi modeli (SAM) çıkarılmış, ayrıca SAM’ın türevleri olan su toplama alanları, eğim, topografik nemlilik indeksi haritaları üretilmiştir. Litolojik veriler analizlere dahil edilerek kentteki kayaç yapısının karar verme sürecinde kullanılması sağlanmıştır. Arazi örtüsü verileri 24 Ağustos 2018 yılında alınmış Landsat-8 uydu görüntülerinin maksimum olabilirlik yöntemiyle denetimli sınıflandırması ile elde edilmiştir. Bu veriler M-AHP ile karar sürecine sokularak Ankara için taşkın duyarlılık haritası üretilmiştir. Üretilen taşkın duyarlılık haritası bu çalışmada sunulmaktadır. Ayrıca ham fotogrametrik uçuş verileriyle ortofoto ve sayısal yüzey modeli (SYM) üretilmiş ve taşkın duyarlılık haritasının 3 boyutlu görselleştirilmesinde altlık olarak kullanılmıştır. Çıktı harita olan Ankara’daki taşkına duyarlı alanların bu alanda bir ön araştırma olması ve planlama, afet yönetimi gibi alanlarda ilgili çalışmalara altlık oluşturması düşünülmektedir

Abstract

With the increase in natural disasters, it has been crucial to produce hazard susceptibility maps. These maps can be used for efficient urban planning, disaster risk assessment and planning before and after disasters. The frequent flood events occurred in Ankara in recent years have shown the importance of production of flood susceptibility maps with semi- or fully-automatic methods. The main purpose of the present study is to produce the flood susceptibility map of Ankara. For this reason, an expert based algorithm with a Modified Analytic Hierarchy Process (M-AHP) have been used by prioritizing the parameters by the responsible expert. The geospatial datasets used in the modeling and mapping process have been provided by the General Directorate of Mapping (HGM). The datasets include the aerial photos of Ankara acquired on 24 August 2018 and vector datasets stored in TopoVT spatial database. These datasets have been pre-processed for M-AHP. The digital terrain model (DTM) has been extracted from the contour lines stored in TopoVT, and the DTM derivatives such as flow accumulation, slope gradient, and topographic wetness index have been computed. The lithology data has also been integrated in the decision making process. The land cover data have been extracted from Landsat-8 satellite images by using a maximum likelihood supervised classification method. The flood susceptibility values have been produced by analyzing the input datasets using M-AHP and transformed into a susceptibility map which is presented here. In addition, a dense digital surface model (DSM) and orthophotos have been produced from aerial images and used for 3D visualization to provide a base for visual interpretation. The outcomes of this study are considered to be preliminary for similar efforts and the maps can be base data for site selection, urban planning and disaster management.