Trabzon ağızlarındaki soluksuz ötümsüz patlayıcı ünsüzler

Özet

Türkçede ve bütün diğer Türk dillerinde patlayıcı ünsüzler ya ötümsüz ve soluklu ya da ötümlü ve soluksuz olur; ancak Trabzon ilinin bazı yörelerinde soluksuz ötümsüz patlayıcı ünsüzler bulunmaktadır. Bir yörede (1. yöre) önses konumunda patlayıcı artdamak ünsüzü kalın ünlüden önce solukluluğunu yitirebilir, diğer bir yörede (2. yöre) ötümsüz artdamak ünsüzleri genellikle soluksuz olmaz. Aynı konumdaki damak patlayıcı ünsüzleri ise ince ünlülerden önce ve bunların yanı sıra dudak ve diş ünsüzleri de takip eden ünlü ne olursa olsun sık sık soluksuz ve ötümsüz olur, hatta bu tür ünsüzler içses konumunda da yaygındır. Bu tür ünsüzleri Eski Anadolu Türkçesinde önses damak ve diş ünsüzlerinde cereyan eden ötümlüleşme sürecine bağlamak mümkündür. Yukarıda andığımız iki yörede tespit ettiğimiz farklı ötümleşme tabloları, Eski Anadolu Türkçesindeki ötümleşme sürecinin ayrı iki safhasının kalıntıları olarak yorumlanabilir. Aynı zamanda Türkler yerleşmeden çok öncesinden beri bölgede konuşulan Rumcanın özellikle ikinci yöreye olan etkisi büyüktür. Rumcadaki ötümsüz patlayıcı ünsüzler hemen hemen her konumda soluksuz olduğu için Rumcanın patlayıcı ünsüz tablosu, Eski Türkçede gelişen soluksuz patlayıcı ünsüzlerin korunmasına yardımcı olmuştur.