Uruğlar ve Jüzlerin Kazakistan’daki Sosyo-Politik Yapı İçindeki Rolü

Özet

15. yüzyıldan itibaren Türkistan bölgesinde Türk kökenli farklı uruğların (kabilelerin) bir araya gelmesiyle siyasi bir konfederasyon şeklinde Kazak Hanlığı kurulmuştur. Kazak Hanlığı çatısı altında yer alan halk zaman içinde Kazak kimliği altında birleşmiştir. Bu birleşimin üstünden yaklaşık altı yüzyıl geçmiştir ancak bugün Kazakistan’da hâlâ bir alt kimlik olarak uruğlar varlığını devam ettirmektedir. Bu makalede tarihî bir alt kimlik olan uruğların ve uruğların birleşmesiyle oluşan jüzlerin Kazakistan’daki sosyo-kültürel yapısı içindeki rolü incelenmiştir. Makale içinde uruğların günümüzdeki sosyo-politik yapı içindeki rolü incelenirken bazı sorular üzerinden cevaplar aranmıştır. Uruğlar Kazak millî kimliğinin vazgeçilmez tarihî ve kültürel kökleri midir yoksa modern Kazak millî kimliğinin inşası karşısında ayrıştırıcı bir kimlik midir? Uruğlar günümüz sosyo-politik yapısı içinde ne şekilde algılanmaktadır? Uruğ kimliği bir alt kimlik olarak devlet ve toplum içinde bir statü ve ayrıcalık göstergesi midir? Bu sorular üzerinden gerçekleşen tartışmalar Kazak millî kimliğinin inşası sürecinin de önemli bir parçasıdır. Bu sebeple Kazakistan’daki uruğ ve jüzlerin toplum içindeki rolü ve etkisi Kazakistan’daki genel sosyo-politik yapının anlaşılması için önemli bir meseledir.

Abstract

The Kazakh Khanate was established as a political confederation by gathering different tribes of Turkic origin in Turkestan region since the 15th century. The people of Kazakh Khanate were united under the Kazakh identity. About six centuries have passed since this unification, but today in Kazakhstan, tribes still exist as a sub-identity. In this article, the role of tribes and the clans (zhuz) formed by unification of tribes, which are historical sub-identities, in the socio-cultural structure of Kazakhstan is examined. Are the tribes the indispensable historical and cultural roots of the Kazakh national identity, but not are they a decisive identity in construction of modern Kazakh national identity? Is the tribal identity an indication of status and privilege in the state and society as a sub-identity? Discussions about these questions are important part of the process of building Kazakh national identity. Fort this reason, the role and influence of tribes and clans in Kazakhstan is an important issue for understanding the general socio-politic structure in Kazakhstan.