Sınıf Çalışmalarında Kültür ve Gündelik Yaşamın Yükselişi: Tarihsel Bir İzlek ve Gelecek ‘Umudu’

Rise of Culture and Everyday Life in Class Studies: A Historical Trail and ‘Hope’ for the Future

Özet

Özellikle 1970’li yıllardan bu yana tüm dünyayı saran ekonomik, siyasal ve teknolojik anlamda radikal değişimlerle karşı karşıyayız. Bu değişimlere koşut ve karşılıklı etkileşim içinde, bilim anlayışı ve pratiklerinde de değişimler gerçekleşmiştir. Bu yazıda tüm bu değişimlerin sınıf çalışmalarına yansımalarına ilişkin genel bir değerlendirme yapılmaya çalışılacaktır. Bu değerlendirmede hareket noktası, günümüzde Marksist sınıf çalışmalarında sınıf yapısını ve sınıf oluşumunu anlamada iki eğilimin olduğu ve bu iki eğilimin ilişkilendirilmesinin gerekliliği düşüncesidir. Bu eğilimlerden ilki daha çok ekonomik faktörlere odaklanarak sınıf yapısını anlamaya yönelen eğilim; diğeri ise kültür ve gündelik yaşama odaklanan eğilimdir. Bu odaklanma farkına karşın, her iki eğilimin de alana ya da somut olana yönelme açısından geçmişten daha analitik olduğu söylenebilir. Bu yazıda ileri sürülen ve tartışılmaya çalışılan şey bu iki eğilimin de önemli olduğu ve ancak iki eğilimin ilişkilendirilmesi ile sınıf yapısı ve oluşumunun kavranabileceği tezidir. Bu bağlamda sınıf çalışmalarında kültür ve gündelik yaşama odaklanılması kendi başına anlam taşımadığı gibi; dahası sınıf yapısının ve oluşumunun bütün olarak kavranmasına engel de olabilmektedir. Nasıl ilişkilendirildiği de önemli olan, “sınıfla ilişkilendirilmiş kültür” ve “sınıfla ilişkilendirilmemiş kültür” kullanımı ayrımının önemine dikkat çekilmektedir. Bu makalede, ilk olarak sınıf analizinde önemli yeri olan, kültür ve gündelik yaşam boyutundan çok ekonomik ve iş yaşamının önemli görüldüğü nesnel sınıf konumu üzerinden yürütülen çalışmalara kısaca yer verilecektir. Ardından sınıf analizinde kültürün hangi kuramsal zeminler üzerinden yükseldiği ve sınıf oluşumunu anlama açısından nasıl ele alınması gerektiği tartışılacaktır. Son olarak da, Türkiye örneğinde ekonomik ve kültürel boyutların nasıl ilişkili olduğu, yıllar önce bir alan araştırmasında saptanan ancak bugün daha da görünür olan bazı bulgulara göndermede bulunularak değerlendirilmeye çalışılacaktır

Abstract

We have been facing radical changes in economics, politics and technology especially since the 1970s, at the world scale. In parallel and mutually interacting with these changes, the understanding of science and practices also changed. This article attempts to make a general evaluation about the reflections of all these changes in class studies. The point of departure in this assessment is that class studies contains two trends in the sense of class structure and class formation in current Marxist class analysis, and the idea that it is necessary to relate these two tendencies. The first tendency is the trend that focuses on economic factors; and the other trend is the one that focuses on culture and everyday life. Despite different focal points, it is possible to claim that these two tendencies are more analytical than the past in terms of orientation to the concrete reality. What is asserted and discussed in this article is that these two tendencies are important, but class structure and formation can be conceived only by relating these two tendencies. In this sense, focusing on culture and everyday life in class analysis does not make sense on its own, and it may also prevent us from understanding class structure and formation as a whole. It is also important to distinguish the use of “culture related with class” and “culture not related with class”, in this sense. In this article firstly, studies based on the objective class position which gives importance to economical and work-related factors rather than cultural and everyday life and has an important place in class analysis, will be briefly mentioned. Next, it is going to be discussed how the view giving importance to culture is rising in class analysis, its theoretical background and how it could be taken into consideration in the sense of understanding class formation better. Finally, it will be evaluated how the cultural and economic dimensions are interrelated in the case of Turkey, based on some findings of a field study conducted many years ago but becoming more visible today.