Dergiler / ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi / 2009 / Cilt: 19 - Sayı: 2
Bazı kolza (Kanola) çeşitlerinin Menemen koşullarında verim potansiyelleri
- Sayfa
- 1–32
- DOI
- —
Özet
Artan nüfusla birlikte beslenme, dünyada bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. İnsan beslenmesinde, özellikle bitkisel yağlar enerji kaynağı olarak büyük öneme sahiptir. Bitkisel yağ açığımızın kapatılması için yüksek yağ oranı ve kalitesine sahip olan kolza gibi alternatif yağ bitkilerinin ekim nöbetine sokulması gerekmektedir. Artan yağlı tohum üretimimiz biyodizel üretimimizin de artmasına ve sonuç olarak bu ürünlerin ithalatının azalmasına neden olacaktır. Bu araştırma; Menemen-İzmir koşullarına uygun kolza çesitlerini belirlemek amacı ile 2005/2006, 2006/2007 ve 2007/2008 yetiştirme sezonunda Ege Tarımsal Arastırma Enstitüsü deneme tarlalarında yürütülmüştür. Bu çalışmanın materyalini ülkemizde mevcut tescilli, üretim izinli çeşitler ile çeşit adayları oluşturmuştur. Yapılan değerlendirmeler denemelerde yer alan çesitlerin tane verimi yanında bin tane ağırlığı, yağ oranı ve yağ verimi ile bitki boyu, yan dal sayısı, harnup sayısı, harnupta tane sayısı, çiçeklenme ve fizyolojik olum gün sayıları açısından istatistiki olarak farklı olduklarını ortaya koymuştur. Araştırmada; en yüksek (558 kg/da-1) ve en düşük (67 kg/da-1) tohum verimi 2005/2006 yetiştirme sezonunda sırasıyla Standing ve Smart çeşitlerinden elde edilmiştir. En kısa çiçeklenme gün sayısı 2007/2008 yetiştirme sezonunda (79 gün) Jura ve en uzun çiçeklenme gün sayısı (155 gün) ise Fantasio çeşidinden 2005/2006 yetiştirme sezonunda saptanmıştır. En kısa fizyolojik olum gün sayısı 2007/2008 yetiştirme sezonunda (127 gün) Jura, ve en uzun çiçeklenme gün sayısı (201 gün) Labrador ve MG GR 058 çeşitlerinden 2005/2006 yetiştirme sezonunda belirlenmiştir. En yüksek bitki boyu 2005/2006 yetiştirme sezonunda 196,4 cm ile Colombo, en düşük bitki boyu ise 2007/2008 yetiştirme sezonunda 109,4 cm ile Tracia çesidinde saptanmıştır. En yüksek yan dal sayıları 2005/2006 yetiştirme sezonunda 8,4 adet/bitki ile Capitol çeşidinde en düşük yan dal sayısı 3,1 adet/bitki ile 2007/2008 yetiştirme sezonunda Es-Hyromel çeşidinden elde edilmiştir. Harnup sayıları 2005/2006 yetiştirme sezonunda en yüksek olarak 386 adet/bitki ile Jura çeşidinde en düşük harnup sayısı 164 adet/bitki ile 2006/2007 yetiştirme sezonunda Carolus çeşidinden elde edilmiştir. Harnupta tane sayısı en yüksek olarak 2005/2006 yetiştirme sezonunda 29,0 adet/harnup ile Captan çeşidinden, en düşük ise 2007/2008 yetiştirme sezonunda 15,5 adet/harnup ile Capitol çesitinde saptanmıştır. 1000 tane ağırlığına ait maksimum ve minimum değerler 2007/2008 yetiştirme sezonunda sırasıyla Hunter (3,70 g) ve Bristol (2,00 g) çeşitlerinde saptanmıştır. En yüksek yağ oranı 2007/2008 yetiştirme sezonunda % 46,47 ile Oase çeşidinden saptanırken, en düşük yağ oranı 2006/2007 yetiştirme sezonunda % 12,31 ile Es Nectas çeşidinde saptanmıştır. En yüksek yağ verimi 2007/2008 yetiştirme sezonunda 197,50 kg/da-1 ile Oase çeşidinden, en düşük değer ise yine aynı yetiştirme sezonunda 17,06 kg/da-1 ile Bristol çeşidinden elde edilmiştir. Araştırma sonuçları erkenci veya yazlık çeşitlerin kışlık çeşitlere göre yaklaşık olarak 2-3 hafta erken hasat olgunluğuna ulastığını ortaya koymuştur. Bu durum ikinci ürün (mısır, ayçiçeği, susam, soya ve pamuk vb.) ekim tarihleri açısından önem taşımaktadır. Ayrıca kolza, münavebe sistemi içinde buğday ve kısıtlanan tütün alanları için de önemli bir alternatif ürün olarak karşımıza çıkmaktadır. Yapılan çalışmalar bölgede çeşide ve ekolojik koşullara göre 250-500 kg/da verim değerine ulaşılacağını ortaya koymaktadır. Birim alandan elde edilen yüksek tane ve yağ verimi kolzanın yağ açığımızın kapatılmasında önemli bir potansiyele sahip olduğunu açık olarak ortaya koymaktadır.
Abstract
Because of an increasing world population it is difficult to deal with human feeding in the world. Vegetable oils and fats are vital component of human diet because they are an important source of energy. To reduce oilseed production gap in Turkey, it is possible to grow alternative oilseed crops such as rapeseed (canola) in crop rotation system with high oil percentage and oil quality; thus, increasing oilseed production will result in increasing vegetable oil and biodiesel production and decreasing import of vegetable oil and diesel oil. This research was conducted to determine suitable rapeseed cultivars for Menemen, Đzmir conditions in 2005/2006, 2006/2007 and 2007/2008 growing seasons on the experiment field of Aegean Agricultural Research Institute in Menemen conditions. The experiments were conducted in randomized complete block design with four replications. Observations were made on seed yield, seed oil content, oil yield, 1000 seed weight, plant height, branch number, capsule number per plant, seed number per capsule, flowering date and phisological mature date. As a material registred and candidate rapeseed varieties were used in the study. The main objectives of the study was to determine summer and winter type rapeseed varieties which could grown with satisfactory yield performance in Aegean Region. According to three-years results of this study statistically significant (%0.01) differences found on seed yield, flowering date, physiological maturity date, plant height, capsule number per plant, seed number per capsule, 1000 thousand seed weight among the rapeseed varieties in Menemen conditions. In the experiment; the highest seed yield (558 kg/da-1) and the lowest seed yield (67 kg/da-1) were obtained from the varieties Standing and Smart in 2005/2006 growing seasons respectively. The lowest flowering days (79) observed from Jura in 2007/2008, and the highest flowering day (155) observed from Fantasio in 2005/2006, growing seasons. The lowest physiological maturity days (127) observed from Jura in 2007/2008, and the highest flowering day (201) observed from Labrador and MG GR 058 in 2005/2006 growing seasons. The highest plant height (196.40 cm) was obtained from Colombo in 2005/2006, and the lowest plant height (109.40 cm) was obtained from Tracia in 2007/2008 growing season. The highest branch numbers (8.4 per plant) were obtained from Capitol in 2005/2006, and the lowest branch number (3.1 per plant) was obtained from Es-Hydromel in 2007/2008 growing seasons. The highest pod numbers (386 per plant) were obtained from Jura in 2005/2006, and the lowest pod number (164 per plant) was obtained from Carolus in 2006/2007 growing seasons. The highest seed number per pod (29.0 per pod) was obtained from Captan in 2005/2006, and the lowest seed number per pod (15.5 per pod) was obtained from Capitol in 2007/2008 growing seasons. The highest 1000 seed weight (3.70 g) was obtained from Hunter, and the lowest 1000 seed weight (2.00 g) was obtained from Bristol in 2007/2008 growing season. The highest oil content (46.7 %) was obtained from Oase in 2007/2008 growing season, and the lowest oil content (12.31 %) was obtained from Es Nectas in 2006/2007 growing seasons. Research results indicated that the earlies or summer type of the varieties could rich the harvest date approximately 2-3 weeks earlier than the winter types. This is very important for the sowing date of the second crops such as maize, cotton, sunflower, soybean, and sesame. Besides, in the rotation system and for the restricted tobacco production areas rapeseed is also very important alternative crop as well. Research results indicated that the yield performance of the varieties ranges 250 to 500 kg/da-1. It is very clear that rapeseed with high seed and oil yield per unit area could have an important role to decrease oil gap in Turkey.