İKLİM, GÖL HİDROLOJİSİ VE GÖLSEL ÇAMURLARIN DURAYLI İZOTOPLARI ARASINDAKİ İLİŞKİLER: SÜNNET GÖLÜ’NDE (BOLU) BİR ÖRNEK ÇALIŞMA

RELATION BETWEEN CLIMATE, HYDROLOGY AND STABLE ISOTOPES OF LAKE SEDIMENTS: A STUDY FROM LAKE SÜNNET (BOLU)

Özet

Bolu'nun Göynük ilçesi sınırları içinde bulunan Sünnet Gölü farklı zamanlardaki ölçümlere göre 0.130.18 km2 yüzey alanına sahip küçük bir heyelan set gölüdür. Yaklaşık 11.4 km2drenaj alanına sahip olan göl, akarsularla beslenmektedir. Sünnet Gölünün doğal boşalımı heyelan kütlesinin mansabındaki kaynak ve buharlaşma yoluyla gerçekleşmektedir.Göldenalınan 2 karot üzerinde sedimantolojik gözlemler yapılmış, göl çamurlarında duraylı izotop (?18O) ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Bolu Meteoroloji İstasyonu verileri kullanılarak günümüzden 1929 yılına kadar Sünnet Gölü seviye değişimleri tahmin edilmiş; tahmin edilen göl seviye değişimleri ile karotlardan elde edilen ?18O değerleri karşılaştırılarak bölgedeki iklimsel değişim hakkında yorumlar yapılmıştır. Göl drenaj havzası ile gölün yüzey alanı ölçümleri, yağış ve buharlaşma değerleri ve heyelan setinin mansap tarafındaki kaynağın debi ölçümü Sünnet Gölü'nün 1929 yılına kadarki seviye değişimlerinin tahmini için kullanılmıştır. Havzada süzülme oranları, aylık sıcaklık ortalamaları ve son zamanlarda ölçülen 1-3 m'lik mevsimlik göl seviye değişimlerine göre ampirik olarak belirlenmiştir. Elde edilen seviye değişim modeline göre 1929-1950 yılları arasındaki göl seviyesi -1940'lardaki 3-4 yıllık ara dönem hariç- genel olarak -bugünkünden 10 m kadar- düşüktür. 1950-1970 yılları arasında göl seviyesi küçük sıçramalarla 10 m kadar yükselmiş, 1990'lara kadar ise küçük salınımlarla sabit kalmıştır. 1990 ile 2010 arasında 10 m kadar düşen göl seviyesi o zamandan bu yana sürekli bir yükselim göstermiştir. Tahmin edilen göl seviye tarihçesi ile gölsel çamur kaydı arasında dikkat çekici benzerlikler görülmektedir. SK-2 karotunda 1970-1990 arasındaki yüksek göl seviyesi dönemi tipik olarak pembe/sarı çamurlardan oluşurken daha önceki düşük göl seviyesi zamanları daha çok kahverengi tonlarında çamurlara karşılık gelmektedir. 1948 ve 1995'teki iki düşük göl seviyesi dönemi aynı karotta iki ?18O pozitif kayması ile tipiktir. Aynı karotta yağış ve sıcaklık ile ?18O içerikleri arasında dikkat çekici bir ilişki bulunamamıştır. Mevcut veriler göl çamurlarının ?18O değerlerinin doğrudan yağış ve sıcaklıktan ziyade yağış/buharlaşma dengesi tarafından belirlendiğini göstermektedir

Abstract

Lake Sünnet, located in the Göynük district of Bolu province, is a landslide-dammed lake with a surface area ranging between 0.13 and 0.18 km2. Several creeks draining an area of about 11.4 km2recharge the lake The discharge of the lake is by means of evaporation and leekage to a spring located in the downstream side of the landslide. Sedimentological observations and stable isotope measurements (δ18O) have been performed on two cores (SK-2 and SK-4) obtained from the lake. Additionally, water levels of Lake Sünnet were predicted back to 1929 using data from the Bolu Meteorological Observation Station. The δ18O data obtained from the cores are compared with the changes in the predicted water level data to interprete the climate change in the region. The basin area and lake surface area, precipitation and evaporation data and the discharge of the spring draining the lake have been used for prediction of the lake water level changes back to 1929. Infiltration rates in the basin were empirically estimated based on the monthly mean temperature and recent measurements of lake level changes ranging from 1 to 3 meters. According to the established model, the lake level was generally about 10 meters lower than today between 1929 and 1950 (except a 3-4 years period in 1940s). The the lake level rised 10 meters with small increments during 19501970 period and stabilized with small oscillations towards 1990s. The lake level decreased 10 m in the period 1990-2010 and has been continuously increasing since then. Remarkable correletaions between the predicted lake level history and lake sediment records are observed. The high water level period between 1970 and 1990 is represented by typically pink/yellow mud, whereas the previous low-level period corresponds mostly to the muds with different shades of brown. Two low-level periods in 1948 and 1995 are typical with two positive shifts of δ18O in corresponding core samples. No remarkable correlation between the precipitation and temperature, and The δ18O time series does not correlate well with the corresponding temperature and precipitation record. Present data indicates that temporal δ18O signal of the lake sediments has been determined by the water balance of the lake rather than the temporal oscillations of precipitation and temperature