YUKARI HAVZA ISLAH ÖNLEMLERİ KAPSAMINDA YENİ BİR UYGULAMA; SÜZÜCÜ (GEÇİRGEN) TERSİP BENTLERİ

Hüseyin Emrullah ÇELİK,Bülent SELEK,Murat DAĞDEVİREN,Erhan DEMİR,İbrahim BİROĞLU

Özet

DSİ Genel Müdürlüğünce akarsuların yukarı havzalarından kaynaklanan rüsubatı mecralarda tuzaklamak amacıyla klasik tersip bentleri geçmişten günümüze kadar başarıyla uygulana gelmiştir. Bilindiği gibi klasik tersip bentleri süspanse malzemenin dışındaki rüsubatın tamamını rezervuarlarında biriktirerek mansaba taşınmasını önlemektedir. Ülkemizde özellikle akarsu havzalarındaki ormanlık alanlardan taşınan ağaç devrikleri, dal, kök gibi materyal feyezanlarla taşınarak mansap tesisleri ile köprü ve menfezlerde tıkanmalara neden olmakta ve bunun neticesinde taşkın zararlarının şiddet ve boyutunu artırmaktadır. Akarsulardaki bu tür problemlerin giderilmesine yönelik olarak, örneklerine daha çok Avrupa ve Uzak Doğu ülkelerinde rastlanan süzücü tersip bentlerinin Ülkemizde de uygulanmasına geçilmiştir. Bu amaçla Doğu Karadeniz Bölgesi pilot bölge olarak seçilmiş olup, “DSİ 22. Bölge Müdürlüğü (Trabzon) Yukarı Havza Islahı Planlama ve Projelendirme İşi” kapsamında çalışmalara başlanmıştır. Ayrıca planlama ve projelendirme aşamasına teknik bilgi desteği sağlanması amacı ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile Genel Müdürlüğümüz arasında “Her Damla Değer Katar-Türkiye’de Geçirgen Tersip Bendi Uygulamalarının Teşviki” adıyla işbirliği projesi imzalanmış olup, protokol kapsamında Türkiye şartlarına uygun süzücü bent tiplerinin seçimi, yazılım programının hazırlanması ve DSİ personelinin kapasitesinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ülkemizde süzücü bent uygulamalarının yaygınlaştırılmasıyla akarsuların yukarı havzalarından feyezanlarla taşınan ağaç, dal, kök ve diğer kaba materyal mansaba taşınmadan üst kotlarda tutulması sağlanarak taşkınların zararlı etkileri azaltılmış olacaktır.

Abstract

The classical (closed) check dams have been applied successfully so far by State Hydrological Works (DSİ) General Directorate in order to trap the sediments originating from upper watershed. It is known that classical check dams, except for suspended particles, prevent transportation of the sediment to the outlet by storing in its reservoir. Logs, branches, roots and this type of material transported from upper watershed forests by floods clogs the bridges and culverts and this clogging increases the flood severity and magnitude of the damages. In order to overcome such problems in the streams, implementation of the filter dams which are commonly used in Europe and the eastern Asia has been accepted in Turkey. Eastern Black Sea was selected as the pilot region for this purpose and works started within the scope of "DSİ 22nd Regional Directorate (Trabzon) Upper Watershed Rehabilitation Plan". Additionally, a joint project was signed between the United Nations Development Program (UNDP) and the DSİ with the aim of providing information on technical support at the design stage with the slogan of "Every Drop Adds Value – Incentive of Filter Dam Applications in Turkey". Objectives of this project were to select the filter dam types suitable for Turkey’s land conditions and write a software program for filter dam design and capacity building for the DSİ personnel. By increasing filter dam applications in Turkey, the devastating effects of floods will be reduced by trapping debris flow from the upper watersheds without being transported to the outlet.