Characterization of confectionary sunfkıwer (Helianthus Annuus L.) genetic resources of Denizli and Erzurum provinces

Denizli ve Erzurum yöresi çerezlik ayçiçeği (Heliantus Annuus L.) genetik kaynaklarının karekterizasyonu

Özet

Türkiye bitki çeşitliliği ve genetik kaynakları bakımından çok özel bir konumda bulunmaktadır. Ayçiçeği (Helianthus annuus L.) önemli yağlık ve çerezlik bir bitki olup, halen yetiştirilmekte olan yerel çeşitleri büyük bir çeşitliliğe sahiptir. Bu nedenle, Endüstri Bitkileri Genetik Kaynakları Projesi çerçevesinde ayçiçeği yerel çeşitleri toplanmakta ve ex situ olarak Ulusal Gen Bankasında muhafaza edilmektedir. Bitki genetik kaynaklarının bitki ıslah çalışmalarında kullanımını kolaylaştırmak ve kullanımını yaygınlaştırmak için yerel çeşitlerin karakterizasyonu önemlidir. Bu nedenle bu çalışmada toplanarak İzmir’deki Türkiye Ulusal Gen Bankasında uzun süreli korumaya alınan elli dört adet çerezlik ayçiçeği yerel çeşidi agromorfolojik özellikler yönünden karakterize edilmiştir. Çerezlik ayçiçeği örneklerinin çeşitliliğinin belirlenmesinde Ana Bileşen Analizi (ABA) kullanılmıştır. Ayçiçeğinin yetişme yörelerindeki ekolojik farklılıkları morfolojik çeşitliliğe neden olduğundan varyasyonun kantitatif yönleri aynı koşullarda kurulan deneme ile değerlendirilmiştir. Otuz iki karakter gözlenerek ABA analizi ile değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Gözlenen karakterlerden sapta yaprak dağılımı, sap tüylülüğü, dallanma, yaprak tüylülüğü, yaprak şekli, tohum tüylüğü, tabla çiçek rengi, polen fertilliği ve disk çiçeklerindeki antosiyan dışındaki tüm diğer karakterlerde morfolojik varyasyon oldukça yüksek bulunmuştur. ABA analizinde, ilk sekiz ana bileşenin toplam varyasyonunun % 73.721 olduğu belirlenmiştir. Tüm ana bileşenlerdeki örnekler tek bir grup oluşturmuş ve bazı örnekler bu grup dışında dağılım göstermiştir. Analiz sonucu, çerezlik ayçiçeklerinde morfolojik yönden sürekli bir varyasyon olduğunu ve bu yerel çeşitlerin çeşitlilik gösterdiğini teyit etmiştir. Çeşitlilik farklı ekolojilere adaptasyon yanında çiftçinin seleksiyonu rol oynamakta, benzerlikler ise farklı bölgelerdeki çiftçiler arasındaki resmi olmayan tohum değişimlerinden kaynaklanmaktadır.

Abstract

Turkey has significant and unique plant diversity and plant genetic resources. Sunflower (Helianthus annuus L.) is one of the important oilseed and confectionary crop have significant diversity in Turkey. Therefore, within the framework of National Industrial Plant Genetic Resources Project, sunflower landraces have been collected and conserved ex situ at the National Gene Bank in Izmir, Turkey. Since the characterization of local variety and land race collections is also necessary for the utilization of those resources and help to optimize the germplasm management and utilization in plant breeding program. In this study agro-morphological characterization of fifty four confectionary sunflower accessions collected from Denizli and Erzurum provinces, and maintained long-term at National Gene Bank for assessing sustainable utilization. Principal Component Analysis (PCA) was performed for diversity determination of sunflower accessions. Ecological differences affect morphology of sunflower; thus, quantitative aspects of variation were evaluated using plants grown under same conditions. Thirty two characters were evaluated and multivariate analysis was performed for diversity determination those of confectionary sunflower accessions. The morphological variation was found high for most of the characters. There was no variation on leaf distribution on stem, stem hairiness, branching, leaf pubescence, leaf shape, seed type, seed hairiness, head flower color, pollen fertility, disk flower anthocyanin coloration. PCA showed that the first eight principal components accounted for 73.721 % of the total variation. In all principal components very variable one group was formed. The results indicated continuous variation model of confectionary sunflower landraces. While the informal seed exchange mechanism among the farmers involve the some degree of similarity of the some accessions collected from different localities. The diversity among and between the landraces is result of adaptation of different ecologies and the farmers’ selection in their preferences.