GEÇ ANTİKÇAĞ TARTIŞMALARI VE BİR REVİZYON ÖNERİSİ OLARAK “BİRİNCİ BİN YIL”

Özet

Batı Eskiçağ tarih yazımında MS II. yüzyılın sonlarından VIII. yüzyılın sonlarına kadar olan dönem, 1970’lerden bu yana “Geç Antikçağ” olarak adlandırılmış ve bu kavram Akdeniz dünyası tarih yazımının yeni paradigmasına dönüşmüştür. Bu dönem, kurucu babası Peter Brown’un tespitiyle, sadece Batı dünyasını değil, Akdeniz’in doğu kısmını da derinden etkileyen dini ve siyasi olarak köklü değişimlere sahne olmuştur. Söz konusu değişimlerin etki alanları coğrafya kronolojik çerçeve ve taşıdığı kültürel değerler bakımından tartışma konusu yapılmakta ve dönemin daha doğrusu dönemleştirmenin sınırları kısaltılmakta veya uzatılmaktadır. Bu tartışmalara, Garth Fowden da “Birinci Bin Yıl” önerisiyle katılmaktadır. Bu makalede, özellikle İngilizce Eskiçağ tarih yazıcılığında artık özgün bir alan ve dönem haline gelen “Geç Antikçağ” kavramlaştırmasıyla ilişkilendirerek, Fowden’ın eserinde ortaya koyduğu yaklaşımın, ne kadar yeni olduğu ve nasıl bir ideolojik içerik taşıdığı meselesi tartışılmaktadır. Burada, tarih yazımında dönemleştirme meselesinin kökeni, “Geç Antikçağ” paradigmasının gelişimi, küreselleşme ve tarih yazımı arasındaki ilişki, tarih yazımında ortaya çıkan Anglo-Amerikan Hıristiyan ekümenizmin kültürel ideolojisi gibi meseleler ele alınmaktadır.

Abstract

Since the 1970’s period between the end of the second and the middle of the eighth centuries has been regarded as Late Antiquity in the western ancient historiography, and this concept evolved into a new paradigm for the history of the Mediterranean. As Peter Brown, the demiurgos or the founder-father of this periodization has indicated, those centuries witnessed a series of significant changes, which not only influenced western, but also had an irreversible impact on the eastern half of the Mediterranean. The boundaries of this period of history or the periodisation is also debated from the perspective of geography, chronology and cultural values. The geographical and chronological coverage of late antiquity have been accordingly either extended or shortened in the debates about its definition. English historian Garth Fowden has participated in the ongoing debates with proposing a new chronology and has offered Late Antiquity as an assimilating European ideology. Therefore this paper attempts to examine both the origins of the term late antiquity, and the proposal made by Professor Fowden by putting a specific emphasis on the relationship between globalisation and historiography, and it also discusses the periodisation of Late Antiquity as a case study for the Anglo-American ideology of Christian ecumenism.