es-Sem‘ânî’nin Ehl-i Re’y ve Ehl-i Kelâm’a Karşı Ashâbü’l-Hadîs Savunusu

Özet

İslâm tarihinde de vuku bulan belli başlı olaylardan sonra bazı i‘tikâdî akımlar ortaya çıkmış ve bu akımlar kabul gören deliller, anlayışlar ve yorumlara karşı cephe almıştır. Netice itiba-riyle bu girişim bir tepki oluşturmuş ve hâkim olan anlayışın temsilcileri tarafından bu akımlara karşı müdafaa yapılmıştır. Aralarında i‘tikâdî düzeyde anlaşmazlık çıkan guruplar Ashâbü’l-Hadîs ile Ehl-i Kelâm ve Ehl-i Re’y ekolleridir. Bu ekollerin aralarında geçen tartış-maları fitilleyen ise i‘tikâdî konuların akılcı bir yaklaşım ile çözümlenme çabalarıdır. Zira bu tartışmaların başladığı ana kadar i‘tikâdî ve ameli konularda, -mütevâtir olsun âhâd olsun- hadisler, sahabî ve tâbi‘înden gelen rivâyetler referans kabul edilirdi. Zaten amelî konularda olduğu gibi i‘tikâdî konularda da âlimlerin din anlayışına şekil ve yön veren yegâne etken ha-disler ve seleften gelen rivâyetlerdi. İşte bu anlayışın hâkim olduktan yaklaşık bir asır sonra Ehl-i Kelâm ve Ehl-i Re’y gibi aykırı yaklaşımlara sahip ekoller türedi. Ashâbü’l-Hadîs de bu aykırı hareketlere karşı kendilerine yöneltilen itiraz ve reddiyelere cevaben bir savunma pozisyonuna girmek durumunda kaldı. Bu savunma eğiliminin sonucunda Ashâbü’l-Hadîs’i müdafaa için, Te’vîl, Usûlü’s-Sünne, Kitâbü’s-Sünne, İtikâdu Ehl-i’s-Sünne isimlerinde eserler yazıldı. Hicrî 5. Y.y. alimlerinden Ebû’l-Muzaffer es-Sem‘ânî de (v. 489/1095) el-İntisâr li Ashâbi’l-Hadîs adında bir eser kaleme almış ve bu eserinde Ehl-i Sünnet kabul ettiği Ashâbü’l-Hadîs’i muhalif ekollere karşı müdafa etmmiştir. Çalışmamız tarihde yapılan Ashâbü’l-Hadîs savunusunu bir de Ebû’l-Muzaffer es-Sem‘ânî’in el-İntisâr li Ashâbi’l-Hadîs adlı eseri özelinde incelemeyi hedeflemektedir.