Kronik hastalıkların önlenmesinde davranışsal risk faktörlerinin önemi

Özet

Dünyadaki ölümlerin (2005) yaklaşık olarak %60’ının nedeni kronik hastalıklardır. Her yıl dünyada en az 5,1 milyon kişi tütün kullanma, 3,2 milyon kişi ise yetersiz fiziksel aktive, 2,8 milyon kişi fazla kilolu veya şişman olma ve 2,7 milyon kişi yetersiz sebze ve meyve tüketmeye bağlı sorunlar nedeniyle ölmektedir. Çevresel, sosyoekonomik, kültürel ve bireysel özellikleri olan risk faktörlerinin bir birleriyle olan ilişkileri çok boyutlu ve karmaşıktır. Günümüzde hastalık ve risk faktörlerinin topluma getirdikleri sosyoekonomik yük hesaplanmakta ve buna göre politikalar belirlenmektedir. Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) Küresel Sağlık Riskleri Raporu’na göre, tütün kullanma, fazla kilolu veya şişman olma, yetersiz fiziksel aktivite, alkol alma ve yetersiz sebze-meyve tüketmek orta gelirli ülkelerdeki ölümlerin üçte birinden (%34,4), DALY yükünün (yetersiz sebze-meyve tüketmek hariç) ise %19,3’ünden sorumludur. Ülkemizde yapılan Ulusal Hastalık Yükü (UHY) araştırmasına ve DSÖ’nün hazırlamakta olduğu Küresel Hastalık Yükü 2005’e göre, kronik hastalıkların önlenmesinde esas olan önlenebilir, kontrol edilebilir ve değiştirilebilir olan yaşam tarzı riskleridir. UHY 2004 çalışmasına göre, ülkemizdeki ölümlerin %79’u bulaşıcı olmayan hastalıklar nedeniyledir. Ülkemizde DALY’ye neden olan birinci risk faktörü yüksek kan basıncı olup, bunu takip eden 6 risk faktörü de davranışla ilgilidir. Kronik hastalıklar için önemli risk faktörleri olarak kabul edilenlerden; sigara içme, fazla kilolu veya şişman olma, alkol alma, yetersiz sebze ve meyve tüketme, hareketsiz yaşam ile majör olmasa da yağ ve tuz tüketim alışkanlığı da yaşam tarzı davranışlarındandır. Herhangi bir nedenle sağlık kuruluşlarına başvuran yetişkinlerin riskli davranışları değerlendirilebilir.

Abstract

In 2005, the cause for almost 60.0% of the deaths in the world is chronic diseases. In the word each year, due to die 5.1 million people from tobacco use, 3.2 million people from physical inactivity, 2.8 million people from overweight or obesity, and 2.7 million people from inadequate intake of fruit and vegetables. The relationships between environmental, socio-economic, cultural and individual characteristics of the risk factors were multi-dimensional and complex. Today, socio-economic burden of disease and risk factors they bring to society are calculated and determined according to this policy. According to World Health Organization (WHO) Global Health Risks report, tobacco use, being overweight or obese, insufficient physical activity, alcohol consumption and inadequate fruit and vegetable consumption were responsible onethird of deaths (34.4%), and 19.3% (excluded inadequate e fruits and vegetables consumption) of the burden of DALYs in middle-income countries. According to Turkey the National Burden of Disease (NBD) and WHO is preparing the Global Burden of Disease 2005, which is fundamental in the prevention of chronic diseases is life style risks that can be prevented, controlled, and changed. According to the NBD 2004 study, 79% of deaths were due to non-communicable diseases in our country. The primary risk factor for DALY is high blood pressure, and following 6 risk factors were related to behavior in our country. Smoking, being overweight or obese, alcohol consumption, insufficient fruits and vegetables consumption, inactive life, and high dietary fat and salt intake which are considered to be significant risk factors for chronic diseases are lifestyle behaviors. When adults visited to health facilities for any reason, their risky behavior can be evaluated.