MODERN INTERPRETATIONS OF OTTOMAN COURT FABRIC'S DESIGNS IN TURKISH FASHION DESIGN

Özet

Bu çalışma Osmanlı saray kumaş desenlerinin Türk moda tasarımındaki etkilerini kapsamaktadır. Osmanlı İmparatorluğu 16.yy da ekonomik ve siyasi açıdan en güçlü ve en parlak dönemini yaşamıştır. Bu siyasi ve ekonomik güç sanat alanında da etkisini göstermiştir. Mimari, seramik, çini süslemeleri, tezhip, hat, minyatür, halı ve tekstil gibi sanatın her alanında en güzel eserlerin bu devirde yapıldığı görülmektedir. Tekstil alanında da en güzel örneklerin Osmanlı saray kumaşları olduğu bilinmektedir. Saray kumaşları kullanılan malzemeler bakımından çok kıymetliydi bu yüzden devlet hazinesi olarak görülüyordu. Padişah ve saray üyeleri için özel olarak dokunan bu kumaşlar saray içinde Nakkaşhane adı verilen atölyelerde dokunuyordu. Saray atölyesi için küçük yaşlardan itibaren eğitim gören Nakkaşlar tarafından çizilen desen ve kompozisyonlar el tezgahlarında devlet kontrolü altında dokunuyordu. Herhangi bir hırsızlık olayına karşı tüm altın ve gümüş malzemeler kayıt altına alınıyordu. Uygunsuz davranışlarda bulunanlar devlet tarafından çok ağır cezalandırılıyordu. Çok pahalı olan bu kumaşlar zamanla Osmanlı İmparatorluğunun gücünü ve görkemini yansıtan birsembol haline gelmişti. Saray kumaşlarının en önemli özelliklerinden biri ham ipekten dokunmaları, bazılarında altın ve gümüş iplikler kullanılması ve her birinin kendi içinde sıra dışı desenlere sahip olmasıdır. Kumaşlar desen ve kompozisyon özellikleri, kullanılan ham maddesi ve teknik malzemelerine göre isimler almaktadır. Bu kumaşlar incelendiğinde Çatma, Zerbaft, Seraser, Serenk, Kemha, Kutnu, Atlas ve Hatayi adını alan kumaşlar karşımıza çıkmaktadır. Kumaşlarda en sık kullanılan motifler ise çintemani, kaplan çizgisi, lale, sümbül, hilal, hatayi, penç, bulut, rumi, karanfil, yıldız, taç gibi stilize edilmiş bitkisel ve hayvansal çıkışlı motiflerden oluşmaktadır. Askeri törenlerde, bayram kutlamalarında ve cenaze törenlerinde bu kumaşlar duvarlara asılıyor ve padişah için tören alanında yerlere seriliyordu. Padişah ve saray mensupları bu törenler için saray kumaşlarından özel olarak hazırlanan kaftanları giyerlerdi. Aynı zamanda diğer ülkelerin devlet adamlarına ekonomik güçlerini göstermek için hediye olarak da sunulurdu. Kumaş ticaretinde de İran, İtalya ve diğer batı ülkeleriyle alışverişler yapılmış ve bu ticaretten büyük gelir sağlamışlardır. Saray kumaşları refah düzeyinin artmasında da önemli bir rol oynamıştır. Batılı devletleri de sanatsal olarak etkileşmiştir. 17.yy itibariyle Osmanlı İmparatorluğunun ekonomik ve siyasi yönden çöküş dönemine girmesi ile kumaşlarında diğer sanat dallarında olduğu gibi kalitesi bozulmaya başlamıştır. Devlet tarafından altın ve gümüş gibi değerli malzemelerin kullanılması yasaklanmıştır. Pahalı kumaşların yerini daha ucuz kumaşlar almış ve Avrupalıların etkisinde kalarak hazırlanan desen ve motiflerin kullanımı yaygınlaşmıştır. Günümüzde Osmanlı saray kumaşları ve kaftanlar Türkiye ve bazı ülkelerde ki müzelerin koleksiyonlarında yer almaktadır. Son zamanlarda Türk tasarımcılar dünya modasında söz sahibi olabilmek, farklılık yaratabilmek ve kendi tasarım kimliklerini bulabilmek için kendi köklerine dönmeye başlamışlardır. Bu dönüşün en önemli sebebi tasarım kimliklerinde Türk kültürünü temsil etmektir. Son yıllardaOsmanlı İmparatorluğunun bıraktığı zengin kültür tasarımlarda etkisini göstermeye başlamıştır. Bu etkiler bazı kumaşlarda birebir aynı olarak el tezgahlarında dokunmuş ve modern çizgilerle giysilere yansımıştır, bazıları ise farklı kumaş çeşitleri üzerinde aynı motifleri kullanırken bazıları da desenleri ve motifleri değiştirerek günümüze uyarlamışlardır.Unutulmaya başlanmış olan geleneksel sanatlarımızın yeniden hatırlanmasını sağlamak ve moda alanında yapılan son çalışmaları inceleyerek bilimsel alana yeni bir kaynak kazandırmak bu çalışmanın amacını teşkil etmektedir. Sonuç olarak, Osmanlı saray kumaşlarını tasarımlarında kullanmaya başlayan Türkiyede ve yurtdışında yaşayan Türk tasarımcıları hazırladıkları koleksiyonlar ile yurtdışında da büyük başarılara imza atmışlardır. Bu tasarımcılarımız arasında geleneksel motifleri ve kumaşları sık sık kullanan Cemil ipekçi, Dilek Hanif, yurtdışında yaşayan tanınmış modacılardan Atıl Kutoğlu ve Rıfat Özbek en önde gelen isimlerdir. Tasarımcıların yurtiçi ve yurtdışında düzenlenen defilelerde Osmanlı esintisini yaşatan koleksiyonları yerli ve yabancı izleyicilerin beğenisini toplamıştır. Hazırlanan tüm koleksiyonlar geleneksel çalışmalarında günümüzde modernize edilerek kullanılabileceğini göstermiştir. Aynı zamanda Osmanlı kültürü ve tarihi ile ilgili araştırmaların artmasında da katkıda bulunmuşlardır. Batılı tasarımcılarında son zamanlarda Osmanlı kültürüne ilgi duymaya başlaması ve onların tasarımlarına da olumlu yansımaları olmasında Türk moda tasarımcılarının çalışmalarının payı büyüktür. Geçmiş ve gelecekle bir bağ oluşturmaya çalışan tasarımcıların bugün yarattıkları tasarımlar günümüzde de rağbet gördüğü gibi ileride yeni nesiller içinde birer yol gösterici örnekler olmaya devam edeceği ön görülmektedir.

Abstract

This study includes the investigation of Ottoman court fabrics and its designs reflections in Turkish fashion. Ottoman court fabrics which reflect brilliancy and power of the Ottoman Empire had become a symbol in terms of technical and artistic richness. Court fabrics were experienced their most powerful period in the 16th century and had been played an important role in the light of the variety of weaving materials and designs in the world of textiles. Some of the important features of court fabrics are made up of raw silk and weaved gold and silver threads, and they have unique motifs within themselves. In recent years, Turkish fashion designers have been in search of design identity, and they have been trying to find a way to be able to express themselves. Designers have begun to use Ottoman court fabrics designs in their designs so as to create differences. In this study, the way in which Ottoman court fabrics are used by todays designers will be examined in fashion fields.