Dergiler / IIB International Refereed Academic Social Sciences Journal / 2015 / Cilt: 6 - Sayı: 19

INVESTIGATING THE EFFECTS OF ORGANIZATIONAL DEMOCRACY AND ORGANIZATIONAL IDENTIFICATION ON JOB SATISFACTION: A FIELD STUDY ON RETAIL INDUSTRY1

ÖRGÜTSEL DEMOKRASİ VE ÖRGÜTSEL ÖZDEŞLEŞMENİN İŞ TATMİNİNE ETKİLERİNİN İNCELENMESİ: PERAKENDE SEKTÖRÜNDE BİR ALAN ÇALIŞMASI

MUSTAFA KESEN

Sayfa
61–89
DOI
—

Özet

Günümüzde birçok devletin yönetim biçimi olan demokrasi, birçok yönüyle örgütlerin yönetimlerine de yansımış ve yöneticiler demokrasinin avantajlarından yararlanmanın yollarını araştırmaya başlamışlardır. Buna paralele olarak örgütlerde güç paylaşımının nasıl olacağı yönünde yapılan tartışmaların sayısı da artmıştır. Tartışmaların, gücün ve karar alma yetkisinin tamamen merkezde mi olacağı yoksa alt kademelerin de bu sürece dâhil mi edileceği yönünde olduğu görülmektedir. Diğer taraftan modern dünyamızda devlet yönetiminde demokrasi kültürüne alışan insanlar, aynı uygulamaları çalıştıkları örgütlerde de görmek istemekte ve dolayısıyla eleştirileri ve fikirleriyle örgütlerine katkıda bulunmayı isterken örgütlerinden de adaletin, eşitliğin, şeffaflığın ve hesap verebilirliğin sağlanmasını talep etmektirler. Bu sebeple, yapılan araştırmalara göre örgütsel uygulamaların başarıya ulaşmasına katkıda bulunabilecek önemli örgütsel demokrasi unsurlarının çalışan katılımını sağlama ve bireyleri eleştirel düşünmeye sevk etme, işyerinde şeffaflığı, hesap verebilirliği, adaleti ve eşitliği sağlama olduğu görülmüştür. Bu uygulamalarla örgütlerde oluşacak demokratik havanın, çalışanlarda olumlu iş davranışları gelişimine katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Bu olumlu çıktılardan iki tanesi örgütsel özdeşleşme ve iş tatmini olabilir. Örgütsel özdeşleşme ile çalışanlar, örgütü kendilerinden bir parça olarak görebilecek ve örgütteki başarım düzeyleri artabilecektir. Aynı şekilde iş tatminin artmasıyla da çalışanlar örgütteki işleri hakkında olumlu duygulara sahip olabileceklerdir. Bu arzu edilen olumlu çıktılarda örgütsel demokrasi unsurlarının payının olup olmadığının ise araştırılması gereken bir husus olduğu düşünülmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada örgütsel demokrasi unsurlarının hem örgütsel özdeşleşme hem de çalışanların iş tatminine etkileri incelenmiştir. Araştırma amacı doğrultusunda Aydın’da, toplamda 61 tane firma ve 547 tane çalışanın olduğu bir alış veriş merkezinde (AVM) anket uygulaması yapılmıştır. Kolayda örnekleme metodunun kullanıldığı çalışmada 300 anket gönüllü çalışanlara dağıtılmış ve geriye alınan 178 anketin 142 tanesinin analizler için uygun olduğu görülmüştür. Araştırmadaki demografik değişkenler ile ilgili sonuçlar incelendiğinde; katılımcıların 48’i yönetici konumunda iken 92’si idari görevi olmayan çalışan konumundadır. Çalışanların 80’i erkek ve 62’si kadındır. 53 çalışan üniversite mezunu iken 89 çalışan ilköğretim veya lise mezunudur. Çalışanların 9’u 0-1 yıl, 45’i 1-5 yıl, 67’si 5-10 yıl, 19’u 10-20 yıl ve 2’si 20 yıldan fazla süredir çalışma hayatında çalışmaktadır. Çalışanların 103’ü 35 yaş altı iken geriye kalan 39’u 35 yaş üstündedir. Ankete katılanların büyük çoğunluğu 56 kişi ile market sektöründe çalışmakta iken 31’i tekstil ve giyim aksesuarları ve 25’i yiyecek sektöründe çalışmaktadır. Geriye kalan 30 kişi ise farklı alanlarda müşterilere hizmet vermektedir. Bu çalışmada daha önceki çalışmalarda geçerliliği ve güvenirliği onaylanmış ölçme araçları kullanılmıştır. Katılımcılardan anketteki maddelere 1’den 5’e kadar (1= Kesinlikle Katılmıyorum ve 5= Kesinlikle Katılıyorum) 5 aşamalı Likert tipi ölçek üzerinden cevap vermeleri istenmiştir. 28 maddeden oluşan örgütsel demokrasi ölçeği Geçkil (2013)’in çalışmasından alınmıştır. Ölçek katılım-eleştiri, adalet, eşitlik, şeffaflık ve hesap verebilirlik boyutlarından oluşmaktadır. Katılım-eleştiri 8, şeffaflık 6, adalet 5, eşitlik 6 ve hesap verebilirlik 3 madde ile ölçülmüştür. 6 maddeden oluşan tek boyutlu örgütsel özdeşleşmeyi ölçmede Mael ve Ashfort (1992)’un ölçeğinden yararlanılmıştır ve ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenirlik çalışması Polat (2009) tarafından yapılmıştır. Şeşen (2010)’in çalışmasında da kullanılan 5 maddelik tek boyutlu iş tatmini ölçeği için ise Hackman ve Oldham (1975)’ın çalışmasından yararlanılmıştır. Araştırma sonucu elde edilen verilerle ölçeklerin geçerlilik ve güvenirlikleri analiz edilmiştir. Ardından Pearson korelasyon katsayıları ile değişkenler arasındaki ikili ilişkiler incelenmiş ve regresyon analizleri ile hipotezler sınanmıştır. Elde edilen bulgulara göre örgütsel demokrasinin katılım-eleştiri, adalet, eşitlik, şeffaflık ve hesap verebilirlik boyutları ile örgütsel özdeşleşme ve iş tatmini arasında pozitif yönde anlamlı ilişkilere rastlanmıştır. Aynı şekilde örgütsel özdeşleşme ve iş tatmini değişkenleri arasında da pozitif bir korelasyon bulunmuştur. Hipotezleri test etmek için iki farklı regresyon analizi yapılmıştır. İlk regresyon analizinde örgütsel demokrasi boyutlarının örgütsel özdeşleşme üzerindeki etkileri incelenmiştir. Analiz sonucuna göre sadece katılımeleştiri boyutunun örgütsel özdeşleşmeyi anlamlı bir şekilde yordadığı görülmüştür. Adalet, eşitlik, şeffaflık ve hesap verebilirlik boyutlarının ise örgütsel özdeşleşmeyi anlamlı bir şekilde etkilemediği gözlemlenmiştir. İkinci regresyon analizinde ise örgütsel demokrasi boyutları ile örgütsel özdeşleşmenin iş tatminine etkileri incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre örgütsel demokrasi boyutlarından adalet ile örgütsel özdeşleşmenin iş tatmini arttırdığı gözlemlenmiştir. Geriye kalan katılım-eleştiri, eşitlik, şeffaflık ve hesap verebilirlik boyutlarının ise iş tatminine anlamlı etkilerine rastlanmamıştır. Bu çalışma göstermektedir ki çalışanların iştatmini arttırmak isteyen yönetici ve araştırmacılar iki yolu tercih edebilirler. Bu yollardan ilkine göre çalışan katılımı ve eleştirel düşünmeyi sağlayarak örgütsel özdeşleşme değişkeni vasıtasıyla iş tatmini arttırabilirler. İkinci yola göre ise örgütsel demokrasinin adaleti sağlama boyutuyla doğrudan çalışanların iş tatmini arttırabilirler. Elde edilen bu bulguların daha önce yapılan araştırmalarla da uyumlu olduğu gözlemlenmiştir. Bazı kısıtlara rağmen bu çalışmadan elde edilen sonuçların, AVM çalışanlarının iş tatmin seviyelerini daha iyi anlamamızı sağladığı ve bu tatmini etkileyen bazı değişkenlerin neler olabileceğini ortaya koyduğu düşünülmektedir.

Abstract

This study seeks to add depth and clarity to the research of job satisfaction and combines it with reflections about organizational democracy and organizational identification. The study results are based on the questionnaire data gathered from 142 employees working in a shopping center in Aydın, a province of Turkey. Results from the current study show that participation-criticism, a dimension of organizational democracy, positively affects organizational identification. Besides, justice, another dimension of organizational democracy, and organizational identification positively influence job satisfaction. The rest of organizational democracy factors which are participation-criticism, transparency, equity and accountability are not significantly related with job satisfaction. Both the theoretical and practical implications of the findings are discussed.