MİZAH, TANRI’DAN BİR ARMAĞAN MI YOKSA ŞEYTANIN GETİRDİĞİ BİR CEZA YÖNTEMİ Mİ?* SOSYAL NORMLARIN CEZALANDIRMA YAPTIRIMI BOYUTUNDA ‘SOSYAL CEZA OLARAK GÜLME’

Özet

Acımasızlıktan haz alma duygusuyla yaratılan insan, mizahı, olumlu bir pekiştireç aracımı yoksa olumsuz bir ceza yöntemi olarak mı kullanır? Bu sorunun cevabını endokronolojiksistem üzerinden analiz eden gelotoloji (gülme bilimi), özelde gülmenin, genelde mizahın,insan vücudundaki etkilerini araştıran fizyolojik ve psikolojik bir çalışma disiplinidir.Gündelik hayat içinde, yüzey yapıda, ciddiyetten uzak, eğlenceli, hoş ve önemsiz olarakalgılanan mizahın kökeni, insanlık kültür tarihinde, derin yapıda, bilinenin aksine, fizikselkusurlar, ruhsal bozukluklar, bayağılık, acımasızlık ve gaddarlık gibi olumsuz temellere dayanmaktadır.Bu makalede, negatif mizahın insan psikolojisi üzerindeki tartışılmaz iktidarı,1600’lı yıllarda Yeni Dünya olarak keşfedilen Amerika Birleşik Devletleri’ne yerleşengöçmenlerin mizah anlayışlarından hareketle, 1840’lı yıllarda Mormon kilisesi liderlerinetakılan lakaplardan Amerika’daki müzik, askerî, siyasî, edebî ve gösteri sanatları gibi farklıalanlardaki veriler üzerinde analiz edilecektir. Mizahın temel alanlarından olan etnik mizahın,‘farklı etnisitedekileri değersizleştirme ve kendi varlığını üstün gösterme’ algısı üzerinehazırlanan makalede, Yeni Dünya yerleşimcilerinin, etnik grupların kimliklerini belirlemedekarşıtlıkları asli kriter olarak görerek Üstünlük Kuramı üzerinden, kendinden olmayanıküçümseme, aşağılayarak değersizleştirme felsefesiyle negatif mizahın kullanıldığı tespitiüzerinde durulacaktır. Mizaha yüklenen farklı hatta birbirine zıt anlamlar, Amerikan kültüreldokusu içinde negatif ve pozitif mizah paradoksu çerçevesinde ‘sosyal ceza’ olarakgülme’, sosyal normların ‘teşhir edilmek, alay objesi olmak, eleştirilmek, suçlanmak, reddedilmek,dışlanmak, yargılanmak, aşağılanmak’ gibi cezalandırma yaptırımları boyutuyla elealınacaktır. Araştırmada, bilişsel algılama olan mizah ve mizahın fiziksel göstergesi gülmeeylemi, toplumsal yapının belirleyici unsuru şeklinde ‘sosyal cezaların zaman ve mekân sınırsızlığı’boyutuyla değerlendirilecektir. Amerikan tarihinden örnekleme yöntemiyle seçilenveriler, Üstünlük Kuramı perspektifinden hareketle mizah eylemini gerçekleştiren kişinin,benliğini rakiplerinden daha üstün görme ve benlik algısını tescilleme duygusundan kaynaklandığınıortaya koyacaktır. Makalenin sonunda, pozitif mizahın Tanrı’dan bir armağan,negatif mizahın ise, şeytanın getirdiği bir ceza yöntemi olduğu düşüncesine ulaşılacaktır.