ORTAÇAĞ’DA İSLÂM/TÜRK-İSLÂM TIBBININ PARLAK BİR MÜMESSİLİ: NUREDDİN HASTANESİ

Nur al-Din’s Hospital: A shining example of Islamic / Turkish-Islamic Medicine in the Medieval period

Özet

Musul Atabeyliği Büyük Selçuklu Devleti’ne tabi bir devlet iken Selçuklu Devleti’nin parçalanmaya yüz tuttuğu bir dönemde müstakil hareket etmeye başlamıştır. Selçuklular’da atabeylik unvanı sultan çocuklarının terbiyesi ile uğraşan kişilere verilmiştir. Bu unvan ilk olarak Selçuklu Veziri Nizamülmülk’e verilmiştir. Atabeyler, başlangıçta sorumlu oldukları Selçuklu hanedanına mensup şehzadeyi sultan ilan edebilmek için uğraşırken, devletin zayıflamasıyla birlikte kendi hakimiyetlerini kurmak için faaliyetlerde bulunmuşlardır. Zengiler de bu şekilde ortaya çıkmıştır. Nureddin Mahmud b. Zengi de Zengiler’in en meşhurlarındandır. Nureddin Mahmud b. Zengi Haçlılar ile yaptığı başarılı mücadelelerin yanı sıra kurmuş olduğu kendi adı ile anılan hastane dolayısıyla da İslâmî tıp alanında önemli bir yere sahiptir. Zengi’nin bu hastaneyi Haçlı Seferleri sırasında esir almış olduğu bir Frank kralından alınan fidye ile yaptırmış olduğu rivayet edilmektedir. Bu yapı, orijinal hali ile bugüne kadar ulaşan en eski Selçuklu hastanesidir. Burası aynı zamanda ünlü bir göz hekimi ve tıp tarihçisi olan İbn Ebu Usaybiya’nın Tabakâtü’l-Etibbâ adlı eserinde yazdıkları sayesinde döneminde tıp eğitiminin nasıl yapıldığına dair en geniş malumata sahip olduğumuz eğitim kurumudur.

Abstract

Atabegs of Mosul who were subject of the Great Seljuk state and began to act independently during the disintegration of the Seljuk State. To the Seljuks the title “atabeg” was given to those individuals who were engaged in the education of the sultan’s children. This title was initially given to the Seljuk vizier Nizam al-Mulk. Atabegs were originally responsible with dealing with the princes of the Seljuk dynasty and their crowning as sultans. As the state was weakening the Atabegs engaged in establishing their own sovereignty and rule. The Zengid Dynasty also has emerged in the same manner and Nur al-Din Mahmud Zengi is considered as one of the most renowned of the Zengids. In addition to his successful struggles against the Crusaders, he has an important place in Islamic medicine because of the hospital which were founded under his own name. It is rumoured that he had built this hospital with the ransom taken from a Frankish king who had been captured during the Crusades. The present state of the structure reveals to us the oldest Seljuk hospital and it is still intact in its original form. Quite extensive information about this educational institution and how the education was conducted within it reaches us from the ophthalmologist and medical historian Ibn Abi Usaibia through his book Ṭabaqāt al-Aṭibbā.